سوره عصر

سبب نزول

۱
(عصر/ مقدمه)
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- ألَا إِنَّهُ لَا یُبْغِضُ عَلِیّاً (علیه السلام) إِلَّا شَقِیٌّ وَ لَا یَتَوَالَی عَلِیّاً (علیه السلام) إِلَّا تَقِیٌّ وَ لَا یُؤْمِنُ بِهِ إِلَّا مُؤْمِنٌ مُخْلِصٌ فِی عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ اللَّهِ نَزَلَتْ سُورَهًُْ الْعَصْرِ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ* وَ الْعَصْرِ إِلَی آخِرِهَا مَعَاشِرَ النَّاسِ قَدْ أَشْهَدْتُ اللَّهَ وَ بَلَّغَتْکُمْ رِسَالَتِی وَ ما عَلَی الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلاغُ الْمُبِینُ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- آگاه باشید! به علی (علیه السلام) جز بدبخت خشم نمی‌ورزد، و از علی (علیه السلام)جز پرهیزگار پیروی نمی‌کند، به او جز مؤمنی که ایمانش به خدا خالص است، ایمان نمی‌آورد، سوره «عصر» در شأن علی (علیه السلام) نازل شده است، ای مردم! من خدا را گواه می‌گیرم که رسالتم را ابلاغ نمودم، و بر پیامبر چیزی جز رساندن آشکار نیست، (نور/۵۴).
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۶۸
بحارالأنوار، ج۳۷، ص۲۱۰/ الاحتجاج، ج۱، ص۶۱؛ «استشهدت» بدل «اشهدت»/ التحصین لابن طاوس، ص۵۸۵؛ «أشهدنی» بدل «اشهدت»/ روضهًْ الواعظین، ج۱، ص۹۴/ العددالقویهًْ، ص۱۷۵؛ «أشهدنی» بدل «اشهدت»/ الیقین، ص۳۵۱/ الصراطالمستقیم، ج۱، ص۳۰۳/ إقبال الأعمال، ص۴۵۷
۲
(عصر/ مقدمه)
الباقر (علیه السلام)- فِی عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ اللَّهِ نَزَلَتْ سُورَهًُْ الْعَصْرِ.
امام باقر (علیه السلام)- به خدا سوگند! سوره‌ی «عصر» در شأن علی (علیه السلام) نازل شده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۶۸
بحارالأنوار، ج۲۴، ص۲۱۴/ نورالثقلین

ثواب قرائت

۱
(عصر/ مقدمه)
الصّادق (علیه السلام)- مَنْ قَرَأَ وَ الْعَصْرِ فِی نَوَافِلِهِ بَعَثَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ مُشْرِقاً وَجْهُهُ ضَاحِکاً سِنُّهُ قَرِیراً عَیْنُهُ حَتَّی یَدْخُلَ الْجَنَّهًَْ.
امام صادق (علیه السلام)- هرکه سوره‌ی وَالْعَصْرِ را در نمازهای مستحبّی خود بخواند، خداوند در روز قیامت او را با چهرهای درخشان و لبی خندان و چشمی روشن بر میانگیزد تا اینکه به بهشت درآید.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۶۸
نورالثقلین/ البرهان
۲
(عصر/ مقدمه)
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَنْ قَرَأَهَا خُتِمَ لَهُ بِالصَّبْرِ وَ کَانَ مَعَ أَصْحَابِ الْحَقِّ یَوْمَ الْقِیَامَهًْ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- هرکه پیوسته این سوره را بخواند، خداوند عزّ‌وجلّ، او را عاقبت به‌خیر می‌کند و او را از یاران حق قرار میدهد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۶۸
نورالثقلین/ البرهان؛ «بخیر» بدل «بالصبر»
آیه وَ الْعَصْرِ [1]
به عصر سوگند
۱
(عصر/ ۱)
الصّادق (علیه السلام)- عَنِ الْمُفَضَّلِ قَالَ: سَأَلْتُ الصَّادِقَ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ وَ الْعَصْرِ إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِی خُسْرٍ قَالَ (علیه السلام) الْعَصْرُ عَصْرُ خُرُوجِ الْقَائِمِ (عجل الله تعالی فرجه الشریف).
امام صادق (علیه السلام)- مفضّل گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی کلام خداوند عزّوجلّ: وَالْعَصْرِ* إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِی خُسْرٍ؛ پرسیدم. و ایشان فرمود: «عصر؛ عصر قیام حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۶۸
بحارالأنوار، ج۲۴، ص۲۱۴/ بحارالأنوار، ج۶۴، ص۵۹/ بحارالأنوار، ج۶۶، ص۲۶۸/ العددالقویهًْ، ص۶۷/ کمال الدین، ج۲، ص۶۵۶/ منتخب الأنوارالمضییهًْ، ص۱۷۹/ البرهان/ نورالثقلین
۲
(عصر/ ۱)
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ الْعَصْرِ قَالَ هُوَ قَسَمٌ وَ جَوَابُهُ: إِنَّ الْإِنْسانَ.
علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- وَالْعَصْرِ؛ آن، قسم است و جوابش این است که انسان به راستی زیان‌کار است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۷۰
القمی، ج۲، ص۴۴۱/ بحارالأنوار، ج۶۴، ص۵۹؛ «بتفاوت»/ الثقلین؛ «بتفاوت»/ البرهان
۳
(عصر/ ۱)
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- وَ الْعَصْرِقَسَمٌ مِنَ اللَّهِ، أَقْسَمَ رَبُّکُمْ بِآخِرِ النَّهَارِ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- وَ الْعَصْرِ؛ سوگندی از جانب خداست و پروردگارتان به پایان روز سوگند خورده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۷۰
شواهدالتنزیل، ج۲، ص۴۸۰
۴
(عصر/ ۱)
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- تَفْسِیرُهَا وَ رَبِ عَصْرِ الْقِیَامَهًْ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- تفسیر آن، سوگند به پروردگار عصر قیامت است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۷۰
إقبال الأعمال، ص۴۵۷
۵
(عصر/ ۱)
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- وَ الْعَصْرِ أَقْسَمَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ بِالدَّهْرِ لِأَنَّ فِیهِ عِبْرَهًًْ لِذَوِی الْأَبْصَارِ مِنْ جَهَهًِْ مُرُورِ اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ عَلَی تَقْدِیرِ الْأَدْوَارِ.
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- وَ الْعَصْرِ؛ خداوند سبحان به روزگار سوگند می‌خورد چراکه در آن برای بینایان (اهل بصیرت) از این جهت که شب و روز (برطبق اندازه‌ی دوره‌ها) می‌گذرد، عبرت است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۷۰
البرهان، ج۱۷، ص۱۳۱
آیه إِنَّ الْإِنْسانَ لَفي خُسْرٍ [2]
كه انسان‌ها همه در زيانند.
۱
(عصر/ ۲)
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِی خُسْرٍ یَعْنِی أَبَا جَهْلٍ.
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِی خُسْرٍ؛ یعنی ابوجهل.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۷۰
بحارالأنوار، ج۳۶، ص۱۶۶/ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۱۸۳/ بحارالأنوار، ج۳۸، ص۲۷/ المناقب، ج۳، ص۶۱/ کشف الغمهًْ، ج۱، ص۳۲۰/ کشف الیقین، ص۳۸۰/ شواهدالتنزیل، ج۲، ص۴۸۰/ شواهدالتنزیل، ج۲، ص۴۸۱
۲
(عصر/ ۲)
الصّادق (علیه السلام)- عَنِ الْمُفَضَّلِ قَالَ سَأَلْتُ الصَّادِقِ (علیه السلام) ... قَالَ ... إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِی خُسْرٍ یَعْنِی أَعْدَاءَنَا.
امام صادق (علیه السلام)- إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِی خُسْرٍ؛ یعنی دشمنان ما در زیانکاری هستند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۷۰
بحارالأنوار، ج۶۴، ص۵۹/ بحارالأنوار، ج۶۶، ص۲۶۸/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۲۱۴/ إقبال الأعمال، ص۴۵۷/ العددالقویهًْ، ص۶۷/ کمال الدین، ج۲، ص۶۵۶
۳
(عصر/ ۲)
الصّادق (علیه السلام)- قَرَأَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) وَ الْعَصْرِ إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِی خُسْرٍ وَ أَنَّهُ فِیهِ إِلَی آخِرِ الدَّهْرِ.
امام صادق (علیه السلام)- علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه) گوید: امام صادق (علیه السلام) پس از لَفِی خُسْرٍ قرائت کرد: و راستی آدمی در آن (خسران) است تا پایان روزگار.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۷۰
القمی، ج۲، ص۴۴۱/ نورالثقلین/ بحارالأنوار، ج۶۴، ص۵۹/ البرهان
۴
(عصر/ ۲)
الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِی خُسْرٍ وَ الْخُسْرُ خُسْرَانُ أَعْدَائِه.
امام صادق (علیه السلام)- إِنَّ الْإِنْسانَ لَفی خُسْرٍ؛ و زیان همان زیان کردن دشمنان اوست.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۷۰
منتخب الأنوارالمضییهًْ، ص۱۷۹
آیه إِلاَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْر [3]
مگر كساني كه ايمان آورده و اعمال صالح انجام داده‌اند، و يكديگر را به [اداي] حق سفارش كرده و يكديگر را به استقامت و شكيبايي توصيه نموده‌اند.
۱
(عصر/ ۳)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِ‌الرَّحْمَنِ‌بْنِ‌کَثِیرٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ فَقَالَ اسْتَثْنَی أَهْلَ صَفْوَتِهِ مِنْ خَلْقِهِ حَیْثُ قَالَ إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِی خُسْرٍ إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا یَقُولُ آمَنُوا بِوَلَایَهًِْ أَمِیرِ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ ذُرِّیَّاتِهِمْ وَ مَنْ خَلَّفُوا بِالْوَلَایَهًِْ وَ تَواصَوْا بِهَا وَ صَبَرُوا عَلَیْهَا.
امام صادق (علیه السلام)- عبدالرّحمن‌بن‌کثیر از امام صادق (علیه السلام) درباره کلام خداوند متعال: إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ نقل کرده است که فرمود: خداوند سبحان، برگزیدگان خود را از آفریدگانش استثنا کرد، در آنجا که فرمود: انسان‌ها همه در زیانند... مگر کسانی که به ولایت امیرمؤمنان حضرت امام علی (علیه السلام) ایمان آورده‌اند. وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ یعنی واجبات را به جا آوردند. وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ یعنی به ولایت وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ یعنی فرزندان خود و کسانی را که پس از خود به جا گذاشتند، به ولایت و شکیبایی در این راه سفارش کردند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۷۰
بحارالأنوار، ج۲۴، ص۲۱۴/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۲۱۵/ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۱۸۳/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۸۱۸/ فرات الکوفی، ص۶۰۷/ القمی، ج۲، ص۴۴۱/ نورالثقلین/ البرهان
۲
(عصر/ ۳)
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ عَنِ ابْنِ‌عَبَّاسٍ (رحمة الله علیه) أَنَّهَا عَلِیٌّ (علیه السلام).
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- تَواصَوْا بِالصَّبْرِ علی (علیه السلام) است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۷۰
بحارالأنوار، ج۳۶، ص۱۸۳/ بحارالأنوار، ج۳۸، ص۲۷/ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۱۶۶/ کشف الغمهًْ، ج۱، ص۳۲۰/ شواهدالتنزیل، ج۲، ص۴۸۱/ کشف الیقین، ص۳۸۰/ المناقب، ج۳، ص۶۱
۳
(عصر/ ۳)
الصّادق (علیه السلام)- إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا یَعْنِی بِآیَاتِنَا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ یَعْنِی بِمُوَاسَاهًِْ الْإِخْوَانِ وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ یَعْنِی بِالْإِمَامَهًِْ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ یَعْنِی بِالْفَتْرَهًِْ.
امام صادق (علیه السلام)- إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا؛ جز کسانی که ایمان به آیات ما دارند. وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ؛ یعنی برابری با برادران وَ تَواصَوْا بِالْحَقِ؛ یکدیگر را سفارش به امامت می‌کنند. وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ؛ سفارش به فترت می‌نمایند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۷۲
بحارالأنوار، ج۲۴، ص۲۱۴/ بحارالأنوار، ج۶۴، ص۵۹؛ «بالعشرهًْ» بدل «بالفترهًْ»/ بحارالأنوار، ج۶۶، ص۲۶۸/ العددالقویهًْ، ص۶۷/ منتخب الأنوارالمضییهًْ، ص۱۷۹؛ «بتفاوت لفظی»/ کمال الدین، ج۲، ص۶۵۶؛ «بتفاوت لفظی»
۴
(عصر/ ۳)
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- قَالَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا بِوَلَایَتِهِمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ بِمُوَاسَاهًِْ إِخْوَانِهِمْ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ فِی غَیْبَهًِْ غَائِبِهِمْ مَعَاشِرَ النَّاس.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- إِلَّاالَّذِینَءَامَنُواْ؛ یعنی به ولایت ایشان ایمان آوردند. وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ؛ یعنی با همدردی و با مواسات برادرانشان، وَتَوَاصَوْاْ بِالصَّبر؛ یعنی در دوره‌ی غیبت امام غایبشان یکدیگر را به صبر سفارش کردند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۷۲
إقبال الأعمال، ص۴۵۷/ بحارالأنوار، ج۳۷، ص۱۳۲
۵
(عصر/ ۳)
الصّادق (علیه السلام)- إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا بِوَلَایَهًِْ أَمِیرِ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ ذُرِّیَّاتِهِمْ وَ مَنْ خَلَّفُوا بِالْوَلَایَهًِْ وَ تَوَاصَوْا بِهَا وَ صَبَرُوا عَلَیْهَا.
امام صادق (علیه السلام)- إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا؛ انسان در زیانکاری است مگر کسانی که ایمان به ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) آورده‌اند. وَ تَواصَوْا بِالْحَقِ؛ به فرزندان و سایر مؤمنین درباره‌ی ولایت سفارش کنند. وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ؛ سفارش کنند و صبر بر آن نمایند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۷۲
بحارالأنوار، ج۳۶، ص۱۸۳/ بحارالأنوار، ج۶۴، ص۵۹
۶
(عصر/ ۳)
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ عَلِیُّ‌بْنُ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام).
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ؛ منظور علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۷۲
بحارالأنوار، ج۳۸، ص۲۸/ نهج الحق، ص۱۹۹/ المناقب، ج۳، ص۶۱/ شواهدالتنزیل، ج۲، ص۴۸۰
۷
(عصر/ ۳)
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنْ أَبِی هُرَیْرَهًَْ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ: ... إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ * وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ {قَالَ: هُمْ} عَلِیٌ وَ شِیعَتُهُ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- ابوهریره گوید: پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ؛ ایشان امیرالمؤمنین (علیه السلام) و شیعیان وی هستند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۸، ص۳۷۲
شواهدالتنزیل، ج۲، ص۴۸۲
بیشتر