سوره انفطار

ثواب قرائت

۱
(انفطار/ مقدمه)
الصّادق (علیه السلام)- مَنْ قَرَأَ هَاتَیْنِ السُّورَتَیْنِ وَ جَعَلَهُمَا نُصْبَ عَیْنَیْهِ فِی صَلَاهًِْ الْفَرِیضَهًِْ وَ النَّافِلَهًِْ إِذَا السَّمَاءُ انْفَطَرَتْ وَ إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ لَمْ یَحْجُبْهُ اللَّهُ مِنْ حَاجَهًٍْ وَ لَمْ یَحْجُزْهُ مِنَ اللَّهِ حَاجِزٌ وَ لَمْ یَزَلْ یَنْظُرُ اللَّهُ إِلَیْهِ حَتَّی یَفْرُغَ مِنَ الْحِسَابِ.
امام صادق (علیه السلام)- هرکس این دو سوره: إِذَا السَّمَاء انفَطَرَتْ و إِذَا السَّمَاء انشَقَّتْ بخواند و همواره به این دو سوره در نمازهای واجب و مستحب توجّه داشته باشد، همه‌ی پرده‌ها و رازها برای او آشکار می‌شود و هیچ مانعی در برابر او ایستادگی نخواهد کرد و همچنان خداوند را در نظر خواهد گرفت و خداوند، وی را مورد عنایت خویش قرار خواهد داد تا اینکه از حسابرسی مردم فارغ شود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۲۲
بحارالأنوار، ج۸۲، ص۳۸/ نورالثقلین/ البرهان؛ «یفرغ» بدل «یفرق»
۲
(انفطار/ مقدمه)
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَنْ قَرَأَهَا کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِعَدَدِ کُلِّ قَطْرَهًٍْ مِنَ السَّمَاءِ حَسَنَهًًْ وَ بِعَدَدِ کُلِ قَبْرٍ حَسَنَهًًْ وَ أَصْلَحَ اللَّهُ شَأْنَهُ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- هرکس این سوره را بخواند خداوند به تعداد هر قبری، یک حسنه و به تعداد هر قطره‌ی آبی یک حسنه به او پاداش عطا می‌کند و برایش [جایگاهی در شأنش] در روز قیامت، آماده می‌کند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۲۲
المصباح للکفعمی، ص۴۴۹/ نورالثقلین
۳
(انفطار/ مقدمه)
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَنْ قَرَأَ هَذِهِ السُّورَهًَْ أَعَاذَهُ اللَّهُ أَنْ یَفْضَحَهُ حِینَ یَنْشُرُ صَحِیفَتَهُ وَ سَتَرَ عَوْرَتَهُ وَ أَصْلَحَ لَهُ شَأْنَهُ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ وَ مَنْ قَرَأَهَا وَ هُوَ مَسْجُونٌ أَوْ مُقَیَّدٌ وَ عَلَّقَهَا عَلَیْهِ سَهَّلَ اللَّهُ خُرُوجَهُ وَ خَلَّصَهُ مِمَّا هُوَ فِیهِ وَ مِمَّا یَخَافُهُ أَوْ یُخَافُ عَلَیْهِ وَ أَصْلَحَ حَالَهُ عَاجِلًا بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- هرکس این سوره را بخواند، در آن هنگام که نامه‌ی اعمال داده می‌شود، خداوند وی را از رسواشدن ایمن می‌دارد و عیب‌های او را می‌پوشاند و وی را در روز قیامت عاقبت به خیر می‌کند. هرکسی که زندانی یا اسیر باشد و این سوره را بخواند و بنویسد و آن را بر خود آویزان کند (بر بازوی خویش ببندد)، خداوند خروج او را از زندان آسان می‌گرداند و وی را از رنجی که میکشد و از آنچه بیم آن را دارد و یا نگران آن است، رهایی میبخشد، و به خواست خدا، وی را خیلی زود به سرمنزل مقصود میرساند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۲۲
البرهان
۴
(انفطار/ مقدمه)
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَنْ أَدْمَنَ قِرَاءَتَهَا أَمِنَ فَضِیحَهًَْ یَوْمِ الْقِیَامَهًِْ وَ سُتِرَتْ عَلَیْهِ عُیُوبُهُ وَ أُصْلِحَ لَهُ شَانُهُ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ وَ مَنْ قَرَأَهَا وَ هُوَ مَسْجُونٌ أَوْ مَوْثُوقٌ عَلَیْهِ أَوْ کَتَبَهَا وَ عَلَّقَهَا عَلَیْهِ سَهَّلَ اللَّهُ خُرُوجَهُ سَرِیعاً.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- هرکس به خواندن این سوره عادت کند، از رسواشدن در روز قیامت ایمن می‌شود و عیب‌های او پوشیده می‌شود و در روز قیامت عاقبت به خیر می‌شود. هر اسیر و یا زندانی که این سوره را بخواند و یا آن را بنویسد و بر خود بیاویزد (بر بازوی خویش ببندد)، خداوند به‌زودی، آزادی وی را میسّر می‌سازد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۲۲
البرهان
۵
(انفطار/ مقدمه)
الصّادق (علیه السلام)- مَنْ قَرَأَهَا عِنْدَ نُزُولِ الْغَیْثِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ قَطْرَهًٍْ تَقْطُرُ، وَ قِرَاءَتُهَا عَلَی الْعَیْنِ یُقَوِّی نَظَرَهَا وَ یَزُولُ الرَّمَدُ وَ الْغِشَاوَهًُْ بِقُدْرَهًِْ اللَّهِ تَعَالَی.
امام صادق (علیه السلام)- هرکس این سوره را در هنگام بارش باران بخواند، خداوند به تعداد قطره‌های باران، [گناهان] وی را میآمرزد. خواندن این سوره، باعث افزایش توان بینایی می‌شود و به خواست خداوند بیماری چشم بهبود می‌یابد و پرده از برابر دیدگان برداشته می‌شود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۲۴
البرهان
آیه إِذَا السَّماءُ انْفَطَرَتْ [1]
آن زمان‌كه [كرات] آسمان از هم شكافته شود.
آیه وَ إِذَا الْكَواكِبُ انْتَثَرَتْ [2]
و آن زمان‌كه ستارگان پراكنده شوند و فرو ريزند.
۱
(انفطار/ ۲)
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- سَقَطَت سوداً لا ضَوءَ لَها.
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- إِذَا الْکَواکِبُ انْتَثَرَتْ یعنی ستارگان سقوط می‌کنند و پراکنده می‌شوند. به صورت سیاه و بی نور ساقط می‌شوند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۲۴
بحارالأنوار، ج۷، ص۹۳
۲
(انفطار/ ۲)
الصّادق (علیه السلام)- فَأَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ الَّذِی وَضَعْتَهُ عَلَی الْجِبَالِ فَنُسِفَتْ وَ وَضَعْتَهُ عَلَی السَّمَاءِ فَانْشَقَّتْ وَ عَلَی النُّجُومِ فَانْتَثَرَتْ.
امام صادق (علیه السلام)- پس از تو خواهش و درخواست می‌کنم به نام مقدّست که چون بر کوه‌ها بنهی از هم گسسته و فرو پاشند، و چون بر آسمان‌ها گذاری بترکند و تکّه‌تکّه شوند، و چون بر ستارگان گذاری فرو ریزند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۲۴
من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۵۵۷
آیه وَ إِذَا الْبِحارُ فُجِّرَتْ [3]
و آن زمان‌كه درياها به هم بپيوندند.
۱
(انفطار/ ۳)
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ إِذَا الْبِحارُ فُجِّرَتْ قَالَ تَتَحَوُّلُ نِیرَانا.
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ إِذَا الْبِحَارُ فُجِّرَتْ منظور این است که به آتش تبدیل می‌شوند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۲۴
القمی، ج۲، ص۴۰۹/ البرهان
۲
(انفطار/ ۳)
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَنْ جَعْفَرِ‌بْنِ‌مُحَمَّدٍ (علیه السلام) عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ‌بْنِ‌الْحُسَیْنِ (علیه السلام) عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) عَنْ عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ وَ إِذَا الْبِحارُ فُجِّرَتْ فَقَالَ هِیَ سَبْعَهًُْ أَبْحُرٍ فَتَصِیرُ بَحْراً وَاحِداً قَالَ فَیَجْعَلُهَا اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ فِی قَعْرِ إِبْهَامِ مَلَکٍ یُقَالُ لَهُ صیلفا.
امام علی (علیه السلام)- از علی (علیه السلام) درباره‌ی این قول خداوند متعال: وَ إِذَا الْبِحارُ فُجِّرَتْ سؤال شد. فرمود: «آن‌ها هفت دریا هستند که تبدیل به یک دریا می‌شوند». فرمود: «خداوند تبارک‌وتعالی آن (یک دریا) را در روز قیامت در انتهای انگشت فرشته‌ای که به او صیلفا گفته می‌شود، قرار می‌دهد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۲۴
الجعفریات، ص۱۷۹
آیه وَ إِذَا الْقُبُورُ بُعْثِرَتْ [4]
و آن زمان‌كه قبرها زير‌و‌رو گردد، [و مردگان خارج شوند].
۱
(انفطار/ ۴)
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ إِذَا الْقُبُورُ بُعْثِرَتْ قَالَ تَنْشَقُّ فَیَخْرُجُ النَّاسُ مِنْهَا.
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ إِذَا الْقُبُورُ بُعْثِرَتْ گشوده می‌شود و مردم از آن خارج می‌شوند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۲۴
بحارالأنوار، ج۷، ص۱۰۸/ القمی، ج۲، ص۴۰۹/ نورالثقلین/ البرهان
۲
(انفطار/ ۴)
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- مَعنَاهُ بُحِثَتْ عَنِ المَوْتَی فأُخْرِجُوا مِنْهَا یُریدُ عِندَ البَعث.
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- معنایش این است که از مردگان جستجو می‌شود، پس از آن خارج می‌شوند و مراد خداوند هنگام رستاخیز است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۲۴
بحارالأنوار، ج۷، ص۹۳
آیه عَلِمَتْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ وَ أَخَّرَتْ [5]
[در آن زمان] هركس آنچه را از پيش و پشت‌سر فرستاده مي‌داند.
۱
(انفطار/ ۵)
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- عَلِمَتْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ وَ أَخَّرَتْ أَیْ مَا عَمِلَتْ مِنْ خَیْرٍ وَ شَرٍّ.
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- عَلِمَتْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ وَ أَخَّرَتْ منظور، اعمال خیر و شرّی است که انجام داده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۲۴
القمی، ج۲، ص۴۰۹/ البرهان/ نورالثقلین
آیه يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَريمِ [6]
اي انسان! چه چيز تو را در برابر پروردگار كريمت مغرور ساخته است؟!
۱
(انفطار/ ۶)
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- فِی مَجمَعِ البَیَان رُوِیَ أَنَّ النَّبِیَّ (صلی الله علیه و آله) لَمَّا تَلَا هَذِهِ الْآیَهًَْ قَالَ غَرَّهُ جَهْلُهُ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- هنگامی‌که حضرت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) این آیه را تلاوت نمود، فرمود: «جهل و نادانی انسان باعث جرأت و غرورش شده است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۲۶
بحارالأنوار، ج۵۷، ص۳۲۸/ نورالثقلین
۲
(انفطار/ ۶)
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ مِنْ کَلَامٍ لَهُ عِنْدَ تِلَاوَتِهِ یا أَیُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّکَ بِرَبِّکَ الْکَرِیمِ أَدْحَضُ مَسْئُولٍ حُجَّهًًْ وَ أَقْطَعُ مُغْتَرٍّ مَعْذِرَهًًْ لَقَدْ أَبْرَحَ جَهَالَهًًْ بِنَفْسِهِ یَا أَیُّهَا الْإِنْسَانُ مَا غَرَّکَ بِرَبِّکَ وَ مَا جَرَّأَکَ عَلَی ذَنْبِکَ وَ مَا آنَسَکَ بِهَلَکَهًِْ نَفْسِکَ أَ مَا مِنْ دَائِکَ بُلُولٌ أَمْ لَیْسَ مِنْ نَوْمَتِکَ یَقَظَهًٌْ أَ مَا تَرْحَمُ مِنْ نَفْسِکَ مَا تَرْحَمُ مِنْ غَیْرِهَا فَلَرُبَّمَا تَرَی الضَّاحِیَ لِحَرِّ الشَّمْسِ فَتُظِلُّهُ أَوْ تَرَی الْمُبْتَلِیَ بِأَلَمٍ یُمِضُّ جَسَدَهُ فَتَبْکِی رَحْمَهًًْ لَهُ فَمَا صَبَّرَکَ عَلَی دَائِکَ وَ جَلَّدَکَ عَلَی مَصَائِبِکَ وَ عَزَّاکَ مِنَ الْبُکَاءِ عَلَی نَفْسِکَ وَ هِیَ أَعَزُّ الْأَنْفُسِ عَلَیْکَ وَ کَیْفَ لَا یُوقِظُکَ خَوْفُ بَیَاتِ نَقِمَهًٍْ وَ قَدْ تَوَرَّطْتَ بِمَعَاصِیهِ مَدَارِجَ سَطَوَاتِهِ فَتَدَاوَ مِنْ دَاءِ الْفَتْرَهًِْ فِی قَلْبِکَ بِعَزِیمَهًٍْ وَ مِنْ کَرَی الْغَفْلَهًِْ فِی نَاظِرِکَ بِیَقَظَهًٍْ وَ کُنْ لِلَّهِ مُطِیعاً وَ بِذِکْرِهِ آنِساً وَ تَمَثَّلْ فِی حَالِ تَوَلِّیکَ عَنْهُ إِقْبَالَهُ عَلَیْکَ یَدْعُوکَ إِلَی عَفْوِهِ وَ یَتَغَمَّدُکَ بِفَضْلِهِ وَ أَنْتَ مُتَوَلٍّ عَنْهُ إِلَی غَیْرِهِ فَتَعَالَی مِنْ قَوِیٍّ مَا أَکْرَمَهُ وَ أَحْلَمَهُ وَ تَوَاضَعْتَ مِنْ ضَعِیفٍ مَا أَجْرَأَکَ عَلَی مَعْصِیَتِهِ وَ أَنْتَ فِی کَنَفِ سِتْرِهِ مُقِیمٌ وَ فِی سَعَهًِْ فَضْلِهِ مُتَقَلِّبٌ فَلَمْ یَمْنَعْکَ فَضْلَهُ وَ لَمْ یَهْتِکْ عَنْکَ سِتْرَهُ بَلْ لَمْ تَخْلُ مِنْ لُطْفِهِ مَطْرَفَ عَیْنٍ فِی نِعْمَهًٍْ یُحْدِثُهَا لَکَ أَوْ سَیِّئَهًٍْ یَسْتُرُهَا عَلَیْکَ أَوْ بَلِیَّهًٍْ یَصْرِفُهَا عَنْکَ فَمَا ظَنُّکَ بِهِ لَوْ أَطَعْتَهُ وَ ایْمُ اللَّهِ لَوْ أَنَّ هَذِهِ الصِّفَهًَْ کَانَتْ فِی مُتَّفِقَیْنِ فِی الْقُوَّهًِْ مُتَوَازِنَیْنِ فِی الْقُدْرَهًِْ لَکُنْتَ أَوَّلَ حَاکِمٍ عَلَی نَفْسِکَ بِذَمِیمِ الْأَخْلَاقِ وَ مَسَاوِئِ الْأَعْمَالِ وَ حَقّاً أَقُولُ مَا الدُّنْیَا غَرَّتْکَ وَ لَکِنْ بِهَا اغْتَرَرْتَ وَ لَقَدْ کَاشَفَتْکَ بِالْعِظَاتِ وَ آذَنَتْکَ عَلَی سَوَاءٍ وَ لَهِیَ بِمَا تَعِدُکَ مِنْ نُزُولِ الْبَلَاءِ بِجِسْمِکَ وَ النَّقْصُ فِی قُوَّتِکَ أَصْدَقُ وَ أَوْفَی مِنْ أَنْ تَکْذِبَکَ أَوْ تَغُرَّکَ وَ لَرُبَّ نَاصِحٍ لَهَا عِنْدَکَ مُتَّهَمٌ وَ صَادِقٍ مِنْ خَبَرِهَا مُکَذَّبٌ وَ لَئِنْ تَعَرَّفْتَهَا فِی الدِّیَارِ الْخَاوِیَهًِْ وَ الرُّبُوعِ الْخَالِیَهًِْ لَتَجِدَنَّهَا مِنْ حُسْنِ تَذْکِیرِکَ وَ بَلَاغِ مَوْعِظَتِکَ بِمَحَلَّهًِْ الشَّفِیقِ عَلَیْکَ وَ الشَّحِیحِ بِکَ وَ لَنِعْمَ دَارُ مَنْ لَمْ یَرْضَ بِهَا دَاراً وَ مَحَلُّ مَنْ لَمْ یُوَطِّنْهَا مَحَلًّا وَ إِنَّ السُّعَدَاءَ بِالدُّنْیَا غَداً هُمُ الْهَارِبُونَ مِنْهَا الْیَوْمَ إِذَا رَجَفَتِ الرَّاجِفَهًُْ وَ حَقَّتْ بِجَلَائِلِهَا الْقِیَامَهًُْ وَ لَحِقَ بِکُلِّ مَنْسِکٍ أَهْلُهُ وَ بِکُلِّ مَعْبُودٍ عَبَدَتُهُ وَ بِکُلِّ مُطَاعٍ أَهْلُ طَاعَتِهِ فَلَمْ یُجْزَ فِی عَدْلِهِ وَ قِسْطِهِ یَوْمَئِذٍ خَرْقُ بَصَرٍ فِی الْهَ-وَاءِ وَ لَا هَمْسُ قَدَمٍ فِی الْأَرْضِ إِلَّا بِحَقِّهِ فَکَمْ حُجَّهًٍْ یَوْمَ ذَاکَ دَاحِضَهًٌْ وَ عَلَائِقِ عُذْرٍ مُنْقَطِعَهًٌْ فَتَحَرَّ مِنْ أَمْرِکَ مَا یَقُومُ بِهِ عُذْرُکَ وَ تَثْبُتُ بِهِ حُجَّتُکَ وَ خُذْ مَا یَبْقَی لَکَ مِمَّا لَا تَبْقَی لَهُ وَ تَیَسَّرْ لِسَفَرِکَ وَ شِمْ بَرْقَ النَّجَاهًِْ وَ ارْحَلْ مَطَایَا التَّشْمِیر.
امام علی (علیه السلام)- علی (علیه السلام) درهنگام تلاوت آیه: یا أَیُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّکَ بِرَبِّکَ الْکَرِیمِ فرمود: «آن کسی که در این آیه مورد خطاب قرار گرفته در برابر پرسش برهانی ندارد تا پاسخ گوید. و به خاطر غروری که او را فرا گرفته است عذرش هم پذیرفته نمی‌شود، جز اینکه بر جهل و نادانی خود افزوده است. یَا أَیُّهَا الْإِنْسَانُ مَا غَرَّکَ بِرَبِّکَ و از اینکه خود را در معرض هلاکت گذاشته‌ای نمی‌ترسی آیا هنوز از این بیماری بهبودی حاصل نکرده‌ای و از خواب غفلت بیدار نشده‌ای و به جان خود رحم نمی‌کنی و به دیگران ترحّم نداری. شما اگر مشاهده کنی کسی در آفتاب قرار گرفته برای او سایبان درست می‌کنی و یا اگر بنگری کسی به بیماری مبتلا شده و روز به روز لاغر می‌گردد بر آن گریه می‌کنی و دلت به حال آن خواهد سوخت ولی اکنون به بیماری خود توجّه نداری و صبر می‌کنی و از مصیبت‌هایی که تو را فرا گرفته و آزارت می‌رسانند فراموش کرده‌ای تو باید در برابر این بیماری‌ها و سختی‌ها خودت را تسلیت بدهی، نفس خودت از همه عزیزتر است و باید به خودت توجّه داشته باشی چگونه ترس از حوادث شب تو را از خواب بیدار نمی‌کند درصورتی که در راه پیمودن معاصی خداوند خود را هلاک ساخته‌ای و از قدرت خداوند واهمه نکردی. اینک که بیماری سستی دلت را فرا گرفته با داروی جدی آن را مداوا کن و خواب غفلت را با بیداری از دیدگانت دور گردان از خداوند اطاعت کن و به یاد او باش و با خدا انس بگیر و چنین بدان‌که تو از خداوند روی‌گردان هستی و او به تو توجّه دارد، او تو را برای عفو طلب می‌کند و با فضلش تو را مورد نوازش قرار می‌دهد. درحالی‌که تو از آن گریزان هستی و به دیگری روی آورده‌ای چه اندازه بزرگ است آن عالی مقام نیرومند درحالی‌که تو در برابر یک ضعیف خضوع می‌کنی چه چیز موجب شده که معصیت خداوند را به‌جای می‌آوری درحالی‌که خداوند گناهان تو را پوشانده است و از فضل و احسانش تو را بهره‌مند کرده است. خداوند تو را از احسان خود دور نکرد و پرده اسرارت را فاش نساخت، بلکه یک لحظه تو را از نعمت خود محروم ننموده و همواره خیر به تو می‌رساند و گناهانت را می‌پوشاند و گرفتاری‌ها را از تو دور می‌سازد و حالا چه گمانی به خدا داری که از او اطاعت کنی. به خداوند سوگند این صفت در قوّت و قدرت با هم مساوی بودند تو نخستین کسی بودی که برضدّ خودت حکم می‌کردی که دارای کارهای زشت و اخلاق فاسدی می‌باشی و من از روی حقیقت می‌گویم دنیا تو را گول نزده امّا تو به خاطر دنیا گول خورده‌ای این مسائل با پند و عبرت برای تو کشف شده و از روی انصاف این‌ها را درک کرده‌ای، تو خود می‌دانی که در آینده گرفتاری‌ها پیش خواهند آمد و جسمت را بیمار خواهند کرد و از نیروهایت خواهند کاست و این‌ها بهترین شاهد هستند که تو نمی‌توانی به خود دروغ بگویی و یا خود را گول بزنی ممکن است ناصحان در اینجا متّهم شوند و یا کسانی که سخنی راست می‌گویند تکذیب کردند. اگر به خانه‌های خراب و یا محلّه‌های خالی از سکنه مراجعه کنی در آنجا بالاترین موعظه و عبرت را مشاهده خواهی کرد و در آنجا متذکّر خواهی شد که موضوع از چه قرار است، در آنجا خواهی دید چه کسی به تو محبّت می‌کند و چه شخصی بخل می‌ورزد، دنیا خانه‌ی خوبی است در صورتی که دل به آن نبندی و آن را جای اقامت ندانی. کسانی که فردا به‌وسیله‌ی تو خوشبخت می‌شوند آن‌ها افرادی هستند که امروز از دنیا فرار می‌کنند، هنگامی‌که صیحه بلند شود و در صور دمی-ده گردد و قیامت با همه‌ی اوصاف خود بر پا شود هرکسی در محلّ خود حضور پیدا می‌کند و هر عابدی با معبودش حاضر می‌گردد و هر رهبری با پیروانش در آنجا گرد آیند. در آن روز خداوند با حقّ عدالت می‌کند و حقوق کسی از بین نمی‌رود و کوچک‌ترین کارها مورد محاسبه قرار می‌گیرد، در آن روز بسیاری از برهان‌ها باطل خواهد شد و عذری هم از کسی پذیرفته نمی‌گردد، اکنون اگر غدری کرده‌ای از آن در گذر و به آن اعتماد نداشته باش. برای آن روز حجّت ثابتی تهیّه کن دست بیانداز به آنچه برایت می‌ماند و از آنچه به آن نخواهی رسید و از آن دست خواهی کشید در گذر و برای سفرت وسایل را حتّی آماده ساز و به روشنایی نجات توجّه داشته باش و با مرکب‌های سریع که تو را زود به مقصد می‌رساند حرکت نما».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۲۶
بحارالأنوار، ج۶۸، ص۱۹۲/ نورالثقلین؛ «فتداو من ... مطایا التشمیر» محذوف/ شرح نهج البلاغهًْ، ج۱۱، ص۲۳۸
۳
(انفطار/ ۶)
الحسن (علیه السلام)- عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ: . . . قَالَ: فَتَلَا حُذَیْفَهًُْ بْنُ الْیَمَانِ . . . {الْآیَهًَْ} أَیْ أَیُّ شَیْءٍ غَرَّکَ بِخَالِقِکَ وَ خَدَعَکَ وَ سَوَّلَ لَکَ الْبَاطِلَ حَتَّی عَصَیْتَهُ وَ خَالَفْتَهُ.
امام حسن (علیه السلام)- یعنی چه چیز تو را به خالقت فریفت و نیرنگ زده ساخت و باطل برایت زیبا جلوه داد تا معصیت و مخالفت او را نمودی؟!
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۲۸
نورالثقلین
۴
(انفطار/ ۶)
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- کَمْ مِنْ مُسْتَدْرَجٍ بِالْإِحْسَانِ إِلَیْهِ وَ کَمْ مِنْ مَغْرُورٍ بِالسَّتْرِ عَلَیْهِ.
امام علی (علیه السلام)- امیرالمومنین (علیه السلام) فرمود: «بسا کسی که با نعمتی که به او دهند، به دام افتد. و با پرده‌ای که بر گناه او پوشند فریفته گردد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۲۸
تحف العقول، ص۲۰۳
آیه الَّذي خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ فَعَدَلَكَ [7]
همان كسي كه تو را آفريد و منظم ساخت و اعتدال بخشيد
۱
(انفطار/ ۷)
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- الَّذِی خَلَقَکَ فَسَوَّاکَ فَعَدَلَکَ أَیْ لَیْسَ فِیکَ اعْوَجَاج.
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- الَّذِی خَلَقَکَ فَسَوَّاکَ فَعَدَلَکَ یعنی اینکه هیچ ناهنجاری در تو نیست.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۲۸
القمی، ج۲، ص۴۰۹/ البرهان
۲
(انفطار/ ۷)
الهادی (علیه السلام)- فَقَدْ أَخْبَرَ عَزَّوَجَلَّ عَنْ تَفْضِیلِهِ بَنِی آدَمَ عَلَی سَائِرِ خَلْقِهِ مِنَ الْبَهَائِمِ وَ السِّبَاعِ وَ دَوَابِّ الْبَحْرِ وَ الطَّیْرِ وَ کُلِّ ذِی حَرَکَهًٍْ تُدْرِکُهُ حَوَاسُّ بَنِی آدَمَ بِتَمْیِیزِ الْعَقْلِ وَ النُّطْقِ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِی أَحْسَنِ تَقْوِیمٍ وَ قَوْلُهُ یا أَیُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّکَ بِرَبِّکَ الْکَرِیمِ. الَّذِی خَلَقَکَ فَسَوَّاکَ فَعَدَلَکَ. فِی أَیِّ صُورَهًٍْ ما شاءَ رَکَّبَکَ وَ فِی آیَاتٍ کَثِیرَهًٍْ فَأَوَّلُ نِعْمَهًِْ اللَّهِ عَلَی الْإِنْسَانِ صِحَّهًُْ عَقْلِهِ وَ تَفْضِیلُهُ عَلَی کَثِیرٍ مِنْ خَلْقِهِ بِکَمَالِ الْعَقْلِ وَ تَمْیِیزِ الْبَیَانِ وَ ذَلِکَ أَنَّ کُلَّ ذِی حَرَکَهًٍْ عَلَی بَسِیطِ الْأَرْضِ هُوَ قَائِمٌ بِنَفْسِهِ بِحَوَاسِّهِ مُسْتَکْمِلٌ فِی ذَاتِهِ فَفَضَّلَ بَنِی آدَمَ بِالنُّطْقِ الَّذِی لَیْسَ فِی غَیْرِهِ مِنَ الْخَلْقِ الْمُدْرِکِ بِالْحَوَاسِّ فَمِنْ أَجْلِ النُّطْقِ مَلَّکَ اللَّهُ ابْنَ آدَمَ غَیْرَهُ مِنَ الْخَلْقِ حَتَّی صَارَ آمِراً نَاهِیاً وَ غَیْرُهُ مُسَخَّرٌ لَهُ کَمَا قَالَ اللَّهُ کَذلِکَ سَخَّرَها لَکُمْ لِتُکَبِّرُوا اللهَ عَلی ما هَداکُمْ وَ قَالَ وَ هُوَ الَّذِی سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْکُلُوا مِنْهُ لَحْماً طَرِیًّا وَ تَسْتَخْرِجُوا مِنْهُ حِلْیَهًًْ تَلْبَسُونَها وَ قَالَ وَ الْأَنْعامَ خَلَقَها لَکُمْ فِیها دِفْءٌ وَ مَنافِعُ وَ مِنْها تَأْکُلُونَ. وَ لَکُمْ فِیها جَمالٌ حِینَ تُرِیحُونَ وَ حِینَ تَسْرَحُونَ. وَ تَحْمِلُ أَثْقالَکُمْ إِلی بَلَدٍ لَمْ تَکُونُوا بالِغِیهِ إِلَّا بِشِقِّ الْأَنْفُسِ فَمِنْ أَجْلِ ذَلِکَ دَعَا اللَّهُ الْإِنْسَانَ إِلَی اتِّبَاعِ أَمْرِهِ وَ إِلَی طَاعَتِهِ بِتَفْضِیلِهِ إِیَّاهُ بِاسْتِوَاءِ الْخَلْقِ وَ کَمَالِ النُّطْقِ وَ الْمَعْرِفَهًِْ بَعْدَ أَنْ مَلَّکَهُمْ اسْتِطَاعَهًَْ مَا کَانَ تَعَبَّدَهُمْ بِه ... وَ کَذَلِکَ أَوْجَبَ عَلَی ذِی الْیَسَارِ الْحَجَّ وَ الزَّکَاهًَْ لِمَا مَلَّکَهُ مِنِ اسْتِطَاعَهًِْ ذَلِکَ وَ لَمْ یُوجِبْ عَلَی الْفَقِیرِ الزَّکَاهًَْ وَ الْحَجَّ.
امام هادی (علیه السلام)- خدای عزّوجلّ از برتری‌دادن انسان بر سایر مخلوقات خود از چهار پایان، درندگان، آبزیان و پرندگان و هر جنبنده‌ای که حواس انسان به تمیز عقل و بیان درکش نماید خبر داده و این فرمایش خدا است که: که ما انسان را در بهترین صورت و نظام آفریدیم. (تین/۴) و این آیات: یا أَیُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّکَ بِرَبِّکَ الْکَرِیمِ* الَّذِی خَلَقَکَ فَسَوَّاکَ فَعَدَلَکَ و همچنین در بسیاری از آیات دیگر آمده است؛ پس نخستین نعمت خداوند بر انسان، «عقل درستی» و برتری او بر بسیاری از آفریدگان دیگر به خاطر برخورداری از عقل کامل و بیان گویاست. و این از آنجاست که هر جنبنده‌ای بر روی زمین به حواس خود برپاست و به‌سوی کمال خویش پویاست و انسان را به خاطر نطق که در دیگر مخلوقات وجود ندارد برتری داده و به‌وسیله‌ی نطق است که خداوند انسان را بر سایر مخلوقات مسلّط ساخته تا آنجا که امر و نهی‌کننده شده و دیگران در تسخیر اویند. او کسی است که دریا را مسخّر [شما] ساخت تا از آن، گوشت تازه بخورید و زیوری برای پوشیدن [مانند مروارید] از آن استخراج کنید. (نحل/۴) و این آیه: و چهارپایان را آفرید درحالی‌که در آن‌ها، برای شما وسیله‌ی پوشش، و منافع دیگری است و از گوشت آن‌ها می‌خورید! و در آن‌ها برای شما زینت و شکوه است به هنگامی‌که آن‌ها را به استراحتگاهشان بازمی‌گردانید، و هنگامی‌که [صبحگاهان] به صحرا می‌فرستید! آن‌ها بارهای سنگین شما را به شهری حمل می‌کنند که جز با مشقّت زیاد، به آن نمی‌رسیدید. (نحل/۷-۵) پس به همین خاطر خداوند آدمی را به پیروی فرمان و طاعت خویش فراخوانده است، که وی را به جهت خلقت موزون و دادن شعور کامل و معرفت؛ برتری و تفضیل داده، پس از آنکه قدرت انجام تکلیف را بدیشان ارزانی داشت. و از طرف دیگر حج و زکات را بر توانگر واجب ساخته است؛ چون استطاعت و امکان انجام آن‌ها را به او داده و فقیر را از پرداخت زکات و انجام حج معاف نموده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۲۸
تحف العقول، ص۴۷۰
آیه في أَيِّ صُورَةٍ ما شاءَ رَكَّبَكَ [8]
و در هر صورتي كه خواست تو را تركيب نمود.
۱
(انفطار/ ۸)
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- فِی أَیِّ صُورَةٍ ما شاءَ رَکَّبَکَ قَالَ لَوْ شَاءَ رَکَّبَکَ عَلَی غَیْرِ هَذِهِ الصُّورَهًِْ.
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- فِی أَیِّ صُورَةٍ مَّا شَاء رَکَّبَکَ، اگر او می‌خواست، تو را به شکل دیگری غیر از این شکل فعلی بنا می‌نهاد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۳۰
بحارالأنوار، ج۹، ص۲۴۸/ القمی، ج۲، ص۴۰۹/ نورالثقلین/ البرهان
۲
(انفطار/ ۸)
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- ... وَ رُوِیَ عَنِ الرِّضَا (علیه السلام) عَنْ آبَائِهِ عَنِ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) أَنَّهُ قَالَ لِرَجُلٍ مَا وُلِدَ لَکَ قَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ مَا عَسَی أَنْ یُولَدَ لِی إِمَّا غُلَاماً وَ إِمَّا جَارِیَهًًْ قَالَ فَمَنْ یُشْبِهُ قَالَ یُشْبِهُ أُمَّهُ أَوْ أَبَاهُ فَقَالَ (صلی الله علیه و آله) لَا تَقُلْ هَکَذَا إِنَّ النُّطْفَهًَْ إِذَا اسْتَقَرَّتْ فِی الرَّحِمِ أَحْضَرَهَا اللَّهُ کُلَّ نَسَبٍ بَیْنَهَا وَ بَیْنَ آدَمَ أَ مَا قَرَأْتَ هَذِهِ الْآیَهًَْ فِی أَیِّ صُورَةٍ ما شاءَ رَکَّبَکَ أَیْ فِیمَا بَیْنَکَ وَ بَیْنَ آدَمَ (علیه السلام).
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- امام رضا (علیه السلام) از پدرانش از پیامبر (صلی الله علیه و آله) نقل کرده است که پیغمبر (صلی الله علیه و آله) به مردی فرمود: «چه برایت زاده شد»؟ گفت: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله) مگر چه باشد؟ یا پسر است یا دختر». فرمود: «شبیه چه کسی است»؟ گفت: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ناچار شبیه پدرش یا مادرش». فرمود: «چنین مگو که چون نطفه در رحم استوار شود خدا هر نسبتی تا آدم دارد، حاضر می‌کند و آن را به‌صورت یکی از آن‌ها می‌سازد. آیا این آیه: فِی أَیِّ صُورَةٍ ما شاءَ رَکَّبَکَ را در قرآن خدا نخواندی؟ یعنی از نسب میان تو و آدم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۷، ص۴۳۰
بحارالأنوار، ج۷، ص۹۴/ بحارالأنوار، ج۵۷، ص۳۸۵؛ «فرکب ... تلک الصور» زیادهًْ/ نورالثقلین
بیشتر