آیه ۱۶ - سوره مائده

آیه يَهْدي بِهِ اللهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَهُ سُبُلَ السَّلامِ وَ يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَ يَهْديهِمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقيمٍ [16]
خداوند به بركت آن، كسانى را كه از رضاى او پيروى ‌كنند، به راههاى سلامت و امنيت، هدايت مى‌كند؛ و به فرمانش، آنان را از ظلمت‌ها خارج ‌ساخته به‌سوى نور مى‌برد؛ و آن‌ها را به‌سوى راه راست، هدايت مى‌نمايد.
۱
(مائده/ ۱۶)
علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- یُبَیِّنُ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) مَا أَخْفَیْتُمُوهُ مِمَّا فِی التَّوْرَاهًِْ مِنْ أَخْبَارِهِ وَ یَدَعُ کَثِیراً لَا یُبَیِّنُهُ قَدْ جاءَکُمْ مِنَ اللهِ نُورٌ وَ کِتابٌ مُبِینٌ یَعْنِی بِالنُّورِ أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ الْأَئِمَّهًَْ (قَوْلُهُ: قَدْ جاءَکُمْ رَسُولُنا یُبَیِّنُ لَکُمْ مُخَاطَبَهًٌْ لِأَهْلِ الْکِتَاب.
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- پیامبر (صلی الله علیه و آله) آنچه را که در تورات از خبرهای مربوط به وی را، مخفی کرده‌اید آشکار می‌سازد و بسیاری را رها کرده و تبیین نمی‌کند. قَدْ جَاءکُم مِّنَ الله نُورٌ وَکِتَابٌ مُّبِینٌ. منظور از نور امیرالمؤمنین و ائمّه (است. آیه: قَدْ جاءَکُمْ رَسُولُنا یُبَیِّنُ لَکُمْ خطاب به اهل کتاب است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۷۴
بحارالأنوار، ج۹، ص۱۹۷/ القمی، ج۱، ص۱۶۴/ نورالثقلین/ البرهان
۲
(مائده/ ۱۶)
الباقر (علیه السلام)- إِنَّ امْرَأَهًًْ مِنْ خَیْبَرَ ذَاتَ شَرَفٍ بَیْنَهُمْ زَنَتْ مَعَ رَجُلٍ مِنْ أَشْرَافِهِمْ وَ هُمَا مُحْصَنَانِ فَکَرِهُوا رَجْمَهُمَا فَأَرْسَلُوا إِلَی یَهُودِ الْمَدِینَهًِْ وَ کَتَبُوا لَهُمْ أَنْ یَسْأَلُوا النَّبِیَّ (صلی الله علیه و آله) عَنْ ذَلِکَ طَمَعاً فِی أَنْ یَأْتِیَ لَهُمْ بِرُخْصَهًٍْ فَانْطَلَقَ قَوْمٌ مِنْهُمْ کَعْبُ‌بْنُ‌الْأَشْرَفِ وَ کَعْبُ‌بْنُ‌أُسَیْدٍ وَ شُعْبَهًُْ‌بْنُ‌عَمْرٍو وَ مَالِکُ‌بْنُ‌الضَّیْفِ وَ کِنَانَهًُْ‌بْنُ‌أَبِی‌الْحَقِیقِ وَ غَیْرُهُمْ فَقَالُوا یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) أَخْبِرْنَا عَنِ الزَّانِیَهًِْ وَ الزَّانِی إِذَا أُحْصِنَا مَا حَدُّهُمَا فَقَالَ وَ هَلْ تَرْضَوْنَ بِقَضَائِی فِی ذَلِکَ قَالُوا نَعَمْ فَنَزَلَ جَبْرَئِیلُ بِالرَّجْمِ فَأَخْبَرَهُمْ بِذَلِکَ فَأَبَوْا أَنْ یَأْخُذُوا بِهِ فَقَالَ جَبْرَئِیلُ اجْعَلْ بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُمْ ابْنَ صُورِیَا {وَ} وَصَفَهُ لَهُ فَقَالَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) هَلْ تَعْرِفُونَ شَابّاً أَمْرَدَ أَبْیَضَ أَعْوَرَ سَکَنَ فَدَکَ یُقَالُ لَهُ ابْنُ‌صُورِیَا قَالُوا نَعَمْ قَالَ فَأَیُّ رَجُلٍ هُوَ فِیکُمْ قَالُوا أَعْلَمُ یَهُودِیٍّ عَلَی وَجْهِ الْأَرْضِ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَی مُوسَی (علیه السلام) قَالَ فَأَرْسِلُوا إِلَیْهِ فَفَعَلُوا فَأَتَاهُمْ عَبْدُ‌اللَّه‌بْنُ‌صُورِیَا فَقَالَ لَهُ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) إِنِّی أَنْشُدُکَ اللَّهَ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ التَّوْرَاهًَْ عَلَی مُوسَی (علیه السلام) وَ فَلَقَ لَکُمُ الْبَحْرَ فَأَنْجَاکُمْ وَ أَغْرَقَ آلَ فِرْعَوْنَ وَ ظَلَّلَ عَلَیْکُمُ الْغَمَامَ وَ أَنْزَلَ عَلَیْکُمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوَی هَلْ تَجِدُونَ فِی کِتَابِکُمُ الرَّجْمَ عَلَی مَنْ أُحْصِنَ قَالَ ابْنُ‌صُورِیَا نَعَمْ وَ الَّذِی ذَکَّرْتَنِی بِهِ لَوْ لَا خَشْیَهًُْ أَنْ یُحْرِقَنِی رَبُّ التَّوْرَاهًِْ إِنْ کَذَبْتُ أَوْ غَیَّرْتُ مَا اعْتَرَفْتُ لَکَ وَ لَکِنْ أَخْبِرْنِی کَیْفَ هِیَ فِی کِتَابِکَ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) قَالَ إِذَا شَهِدَ أَرْبَعَهًُْ رَهْطٍ عُدُولٍ أَنَّهُ قَدْ أَدْخَلَهُ فِیهَا کَمَا یَدْخُلُ الْمِیلُ فِی الْمُکْحُلَهًِْ وَجَبَ عَلَیْهِ الرَّجْمُ فَقَالَ ابْنُ‌صُورِیَا هَکَذَا أَنْزَلَ اللَّهُ فِی التَّوْرَاهًِْ عَلَی مُوسَی (علیه السلام) فَقَالَ لَهُ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) فَمَ-ا ذَا کَانَ أَوَّلَ مَ-ا تَرَخَّصْ-تُمْ بِهِ أَمْرَ اللَّهِ قَالَ کُنَّا إِذَا زَنَی الشَّ-رِیفُ تَرَکْنَاهُ وَ إِذَا زَنَی الضَّعِیفُ أَقَمْنَا عَلَیْهِ الْحَدَّ فَکَثُرَ الزِّنَی فِی أَشْرَافِنَا حَتَّی زَنَی ابْنُ‌عَمِّ مَلِکٍ لَنَا فَلَمْ نَرْجُمْهُ ثُمَّ زَنَی رَجُلٌ آخَرُ فَأَرَادَ رَجْمَهُ فَقَالَ لَهُ قَوْمُهُ لَا حَتَّی تَرْجُمَ فُلَاناً یَعْنُونَ ابْنَ‌عَمِّهِ فَقُلْنَا تَعَالَوْا نَجْتَمِعْ فَلْنَضَعْ شَیْئاً دُونَ الرَّجْمِ یَکُونُ عَلَی الشَّرِیفِ وَ الْوَضِیعِ فَوَضَعْنَا الْجَلْدَ وَ التَّحْمِیمَ وَ هُوَ أَنْ یُجْلَدَا أَرْبَعِینَ جَلْدَهًًْ ثُمَّ یُسَوَّدُ وُجُوهُهُمَا ثُمَّ یُحْمَلَانِ عَلَی حِمَارَیْنِ وَ یُجْعَلُ وُجُوهُهُمَا مِنْ قِبَلِ دُبُرِ الْحِمَارِ وَ یُطَافُ بِهِمَا فَجَعَلُوا هَذَا مَکَانَ الرَّجْمِ فَقَالَتِ الْیَهُودُ لِابْنِ‌صُورِیَا مَا أَسْرَعَ مَا أَخْبَرْتَهُ بِهِ وَ مَا کُنْتَ لِمَا أَثْنَیْنَا عَلَیْکَ بِأَهْلٍ وَ لَکِنَّکَ کُنْتَ غَائِباً فَکَرِهْنَا أَنْ نَغْتَابَکَ فَقَالَ إِنَّهُ أَنْشَدَنِی بِالتَّوْرَاهًِْ وَ لَوْ لَا ذَلِکَ لَمَا أَخْبَرْتُهُ بِهِ فَأَمَرَ بِهِمَا النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) فَرُجِمَا عِنْدَ بَابِ مَسْجِدِهِ وَ قَالَ أَنَا أَوَّلُ مَنْ أَحْیَا أَمْرَکَ إِذَا أَمَاتُوهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ فِیهِ: یا أَهْلَ الْکِتابِ قَدْ جاءَکُمْ رَسُولُنا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثِیراً مِمَّا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتابِ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍفَقَامَ ابْنُ‌صُورِیَا فَوَضَعَ یَدَیْهِ عَلَی رُکْبَتَیْ رَسُول‌اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) ثُمَّ قَالَ هَذَا مَقَامُ الْعَائِذِ بِاللَّهِ وَ بِکَ أَنْ تَذْکُرَ لَنَا الْکَثِیرَ الَّذِی أُمِرْتَ أَنْ تَعْفُوَ عَنْهُ فَأَعْرَضَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) عَنْ ذَلِکَ ثُمَّ سَأَلَهُ ابْنُ‌صُورِیَا عَنْ نَوْمِهِ فَقَالَ تَنَامُ عَیْنَایَ وَ لَا یَنَامُ قَلْبِی فَقَالَ صَدَقْتَ فَأَخْبِرْنِی عَنْ شَبَهِ الْوَلَدِ بِأَبِیهِ لَیْسَ فِیهِ مِنْ شَبَهِ أُمِّهِ شَیْءٌ أَوْ بِأُمِّهِ لَیْسَ فِیهِ مِنْ شَبَهِ أَبِیهِ شَیْءٌ فَقَالَ أَیُّهُمَا عَلَا وَ سَبَقَ مَاؤُهُ مَاءَ صَاحِبِهِ کَانَ الشَّبَهُ لَهُ قَالَ صَدَقْتَ فَأَخْبِرْنِی مَا لِلرَّجُلِ مِنَ الْوَلَدِ وَ مَا لِلْمَرْأَهًِْ مِنْهُ قَالَ فَأُغْمِیَ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) طَوِیلًا ثُمَّ خُلِّیَ عَنْهُ مُحْمَرّاً وَجْهُهُ یُفِیضُ عَرَقاً فَقَالَ اللَّحْمُ وَ الدَّمُ وَ الظُّفُرُ وَ الشَّعْرُ لِلْمَرْأَهًِْ وَ الْعَظْمُ وَ الْعَصَبُ وَ الْعُرُوقُ لِلرَّجُلِ قَالَ لَهُ صَدَقْتَ أَمْرُکَ أَمْرُ نَبِیٍّ فَأَسْلَمَ ابْنُ‌صُورِیَا عِنْدَ ذَلِکَ وَ قَالَ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) مَنْ یَأْتِیکَ مِنَ الْمَلَائِکَهًِْ قَالَ جَبْرَئِیلُ قَالَ صِفْهُ لِی فَوَصَفَهُ لَهُ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّهُ فِی التَّوْرَاهًِْ کَمَا قُلْتَ وَ أَنَّکَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) حَقّاً فَلَمَّا أَسْلَمَ ابْنُ‌صُورِیَا وَقَعَتْ فِیهِ الْیَهُودُ وَ شَتَمُوهُ فَلَمَّا أَرَادُوا أَنْ یَنْهَضُوا تَعَلَّقَتْ بَنُو قُرَیْظَهًَْ بِبَنِی النَّضِیرِ فَقَالُوا یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) إِخْوَانُنَا بَنُوالنَّضِیرِ أَبُونَا وَاحِدٌ وَ دِینُنَا وَاحِدٌ وَ نَبِیُّنَا وَاحِدٌ إِذَا قَتَلُوا مِنَّا قَتِیلًا لَمْ یَفْدُونَا وَ أَعْطَوْنَا دِیَتَهُ سَبْعِینَ وَسْقاً مِنْ تَمْرٍ وَ إِذَا قَتَلْنَا مِنْهُمْ قَتِیلًا قَتَلُوا الْقَاتِلَ وَ أَخَذُوا مِنَّا الضِّعْفَ مِائَهًًْ وَ أَرْبَعِینَ وَسْقاً مِنْ تَمْرٍ وَ إِنْ کَ-انَ الْقَتِیلُ امْرَأَهًًْ قَتَلُوا بِهَا الرَّجُلَ مِنَّ-ا وَ بِالرَّجُلِ مِنْهُمُ الرَّجُلَیْنِ مِنَّا وَ بِالْعَبْدِ الْحُرَّ مِنَّا وَ جِرَاحَاتُنَا عَلَی النِّصْفِ مِنْ جِرَاحَاتِهِمْ فَاقْضِ بَیْنَنَا وَ بَیْنَهُمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ فِی الرَّجْمِ وَ الْقِصَاصِ الْآیَاتِ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- زنی از خیبر که در بین آن‌ها صاحب نسب بود با مردی از اشراف زادگانشان مرتکب عمل زنا شد و هر دو محصن بودند. آنان دوست نداشتند که آن دو سنگسار شوند. پس آن‌ها کسی را پیش یهودیان مدینه فرستادند و برای آن‌ها نوشتند که از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در مورد حکم زنای آن‌ها بپرسند به طمع اینکه برای آن‌ها مجوزی صادر شود. پس گروهی از آن‌ها از جمله کعب‌بن‌اشرف و کعب‌بن‌اسید و شعبهًْ‌بن‌عمر و مالک‌بن‌ضیف و کنانهًْ‌بن‌ابی الحقیق و افرادی دیگر به راه افتادند و نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) رفتند و گفتند: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! ما را از مجازات زن و مرد محصن زناکار آگاه کن». پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «آیا به قضاوت من در آن مورد راضی می‌شوید»؟ گفتند: «بله»، جبرئیل (علیه السلام) با حکم سنگسار فرود آمد و آن‌ها را از آن آگاه کرد. بعد از آن از پذیرفتن حکم خودداری کردند. جبرئیل گفت: «بین خودت و آن‌ها ابن صوریا را واسطه قرار بده». جبرئیل خصوصیّات او را برای پیامبر (صلی الله علیه و آله) توضیح داد. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به یهودیان فرمود: «آیا شما جوانی که نوخاسته و بی ریش و چپ چشم است و در فدک اقامت دارد، با نام ابن صوریا می‌شناسید»؟ گفتند: «آری»، ایشان فرمود: «در بین شما چگونه فردی است»؟ گفتند: «عالم ترین یهودی نسبت به کتاب تورات که بر روی زمین مانده است». ایشان فرمود: «کسی را بفرستید و او را حاضر کنید». آنها چنین کردند و عبدالله‌بن‌صوریا به حضور پیامبر (صلی الله علیه و آله) و یهودیان رسید. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به او فرمود: «من تو را قسم می دهم به خدای یگانه همان کسی که تورات را بر موسی (علیه السلام) نازل کرد و دریا را برای شما شکافت تا شما را نجات دهد و آل فرعون را در آب غرق کرد و بر شما توده‌های ابر را سایه افکند و برای شما گزانگبین و بلدرچین را فرستاد. آیا در کتاب شما حکم سنگسار زن و مرد محصن زناکار مشخص شده است»؟ ابن صوریا گفت: «قسم به توراتی که خداوند مرا به آن پند داد، آری، اگر ترس از این نبود که اگر تورات را تکذیب کنم و یا تغییر بدهم خدای تورات مرا می‌سوزاند، برای تو نمی‌گفتم». ای محمد (صلی الله علیه و آله)! تو به من بگو که حکم سنگسار در کتاب تو چگونه است؟ ایشان فرمود: «چنانکه از م-ردم چهار نفر عادل گواهی دهند که مرد محصن آلت خود را فرو برده همان گونه که میل را وارد سرمه‌دان کنند سنگسار واجب است». ابن صوریا گفت: «در تورات موسی نیز حکم بدین گونه است». رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «چه چیز به شما اجازه می‌داد که حکم سنگسار را آسان بگیرید»؟ ابن صوریا گفت: «ما هرگاه انسان شریفی مرتکب چنین عملی می‌شد او را وا می‌گذاشتیم و اگر انسان ضعیف و بیچاره‌ای زنا می‌کرد حکم سنگسار را برای او اجرا می‌کردیم. در نتیجه زنا در میان اشراف زادگان ما زیاد گشت تا اینکه پسر عموی پادشاه مرتکب زنا شد و او را سنگسار نکردیم ولی مرد دیگری که زنا کرد پادشاه خواست حد سنگسار را بر او جاری سازد. مردم به پادشاه گفتند: نه، اوّل پسر عمویت را سنگسار کن. ما گفتیم بیایید جلسه تشکیل دهیم تا قانونی کمتر از سنگسار را وضع نماییم که برای فقیر و ثروتمند یکسان باشد، ما هم شلاق زدن و سیاه کردن صورت را وضع نمودیم. بدین مفهوم که چهل تازیانه زده شود سپس صورتشان سیاه گردد، سپس مرد و زن زناکار را برعکس سوار بر الاغ می‌کنند و الاغ دور می‌زند». یهودیان این روش را به جای سنگسار قرار دادند. یهودیان به ابن صوریا گفتند: «چقدر سریع پیامبر (صلی الله علیه و آله) را آگاه کردی و ما وقتی تو را تمجید کردیم شایسته‌ی ستایش نبودی. امّا تو غایب بودی و ما نمی‌خواستیم که از تو بدگویی کنیم». گفت: «پیامبر (صلی الله علیه و آله) مرا به تورات قسم داد اگر چنین نمی‌کرد او را آگاه نمی‌ساختم». رسول خدا (صلی الله علیه و آله) دستور داد مرد و زن زناکار را رو به روی مسجد سنگسار کنند و فرمود: «بعد از اینکه قوم یهود حکم را نادیده گرفتند من احیا کننده این حکم هستم». بعد از این واقعه خداوند سبحان این آیه را نازل کرد: یَا أَهْلَ الْکِتَابِ قَدْ جَاءکُمْ رَسُولُنَا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثِیرًا مِّمَّا کُنتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتَابِ وَیَعْفُو عَن کَثِیرٍ؛ ابن صوریا برخاست و دو دستش را روی زانوهای پیامبر (صلی الله علیه و آله) نهاد. سپس گفت: «این موقعیّت پناه برنده به خدا و توست. پس مواردی را که در آن به گذشت دستور داده شده‌ای برای ما بیان کن». رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از پاسخ به سؤال خودداری کرد. سپس ابن صوریا در مورد خواب ایشان سؤال کرد. ایشان فرمود: «چشمانم به خواب می‌روند درحالی‌که قلبم بیدار است». ابن صوریا گفت: «شما صحیح می فرمایید. مرا آگاه کن از جریان شباهت فرزند به پدرش و عدم شباهت به مادرش یا برعکس شباهت داشتن به مادرش و اینکه هیچگونه شباهتی به پدرش ندارد». پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «هرکدام که آبش بر آب دیگری برتری و سبقت گرفته باشد [فرزند به او شبیه‌تر است]. گفت: به من بگو که از پدر و مادر چه به فرزند می‌رسد»؟ رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به مدّت طولانی بیهوش شد سپس با چهره‌ای بر افروخته و عرق ریزان از این حالت بیرون آمد و فرمود: «گوشت، خون، ناخن و مو از زن است و استخوان، رگ و پی از مرد است». ابن صوریا گفت: «درست می‌فرمایید. امر تو امر یک پیامبر است.» در همان لحظه اسلام آورد و گفت: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله) کدام فرشته بر تو نازل می‌شود»؟ ایشان فرمود: «جبرئیل». گفت: «او را توصیف کن». رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به شرح حال جبرئیل پرداخت. سپس ابن صوریا گف--ت: «گواهی می‌ده--م اوص-اف جبرئیل در تورات نیز مث-ل توصی-ف شماست. تو به راستی فرستاده‌ی به حق خداوند هستی». وقتی ابن صوریا اسلام آورد، قوم یهود به او اهانت کردند و او را دشنام دادند. وقتی خواستند برخیزند قوم بنیقریظه به بنی نضیر پیوستند. گفتند: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! برادران ما بنی نضیر هستند که پدر، پیامبر و دین ما یکی است، هرگاه بنی نضیر یکی از ما را بکشند و از پرداخت فدیه ناتوان باشند و به جای دیه هفتاد بار شتر خرما پرداخت می‌کنند و هرگاه یکی از بنی نضیر به دست افراد ما کشته شوند، قاتل را می‌کشند و از ما دو برابر آن یعنی یکصد و چهل بار شتر خرما دریافت می‌کنند. و اگر مقتول زن باشد در عوض آن یک مرد ما کشته می‌شود و اگر یک مرد از آن‌ها کشته شود دو مرد ما عوض آن کشته می‌شود. یک مرد شریف و آزاده از ما در عوض کشته شدن برده‌ای از بنی نضیر، کشته می‌شود. درحالی‌که دیه مجروحین ما را نصف دیه مجروحین بنی نضیر حساب می‌کنند پس تو بین ما و بنی نضیر قضاوت کن. همین جا بود که خداوند در مورد سنگسار و قصاص این آیات را نازل کرد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۷۴
بحارالأنوار، ج۲۲، ص۲۵/ سعدالسعود، ص۲۱۳/ عوالی اللآلی، ج۲، ص۱۵۴/ فقه القرآن، ج۲، ص۳۷۵
۳
(مائده/ ۱۶)
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- أَخْفَوْا صِفَهًَْ مُحَمَّد (صلی الله علیه و آله) وَ أَخْفَوُا الرَّجْمَ.
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- [اهل کتاب] ویژگی‌های محمّد (صلی الله علیه و آله) را مخفی کردند و سنگسارکردن را [که در کتاب آسمانی آن‌ها آمده بود] مخفی کردند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۷۸
بحارالأنوار، ج۱۷، ص۱۷۵
بیشتر