آیه ۲ - سوره مائده

آیه يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تُحِلُّوا شَعائِرَ اللهِ وَ لاَ الشَّهْرَ الْحَرامَ وَ لاَ الْهَدْيَ وَ لاَ الْقَلائِدَ وَ لاَ آمِّينَ الْبَيْتَ الْحَرامَ يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنْ رَبِّهِمْ وَ رِضْواناً وَ إِذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا وَ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ أَنْ تَعْتَدُوا وَ تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ اتَّقُوا اللهَ إِنَّ اللهَ شَديدُ الْعِقابِ [2]
اى كسانى‌ كه ايمان آورده‌ايد! شعائر الهى [و مراسم حج را محترم بشمريد؛ و مخالفت با حدود الهى] را حلال ندانيد؛ و نه‌ماه حرام را، و نه قرباني‌هاى بى‌نشان و نشان‌دار را، و نه آن‌ها را كه به قصد خانه‌ی خدا براى به دست‌آوردن فضل پروردگار و خشنودى او مى‌آيند. امّا هنگامى‌ كه از احرام بيرون آمديد، صيد‌كردن براى شما مانعى ندارد. و دشمنى با جمعيّتى كه شما را از آمدن به مسجدالحرام [در سال حديبيه] باز داشتند، نبايد شما را وادار به تعدّى و تجاوز ‌كند! و [همواره] در راه نيكى و پرهيزگارى به يكديگر كمك‌ كنيد. و [هرگز] در راه گناه و تعدّى همكارى ننماييد. و از [مخالفت فرمان] خدا بپرهيزيد كه مجازات خدا شديد است!

سبب نزول

۱
(مائده/ ۲)
الباقر (علیه السلام)- نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَهًُْ فِی رَجُلٍ مِنْ بَنِی رَبِیعَهًَْ یُقَالُ لَهُ الْحُطَمُ.
امام باقر (علیه السلام)- امام باقر (علیه السلام) فرمود که این آیه درباره‌ی مردی از بنی‌ربیعه به نام حُطم نازل‌شده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۵۸
بحارالأنوار، ج۱۹، ص۱۵۰/ نورالثقلین/ البرهان

ای کسانی که ایمان آورده‌اید! شعائر الهی [و مراسم حج را محترم بشمرید؛ و مخالفت با حدود الهی] را حلال ندانید؛ و نه ماه حرام را، و نه قربانی‌های بی‌نشان و نشاندار را، و نه آن‌ها را که به قصد خانه خدا برای به دست‌آوردن فضل پروردگار و خشنودی او می‌آیند. امّا هنگامی‌که از احرام بیرون آمدید، صیدکردن برای شما مانعی ندارد

۱ -۱
(مائده/ ۲)
الباقر (علیه السلام)- عَنْ مُوسَی‌بْنِ‌بَکْرِ بْنِ دَأْبٍ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) أَنَّ زَیْدَبْنَ‎عَلِیِّ‎بْنِ‎الْحُسَیْنِ (علیه السلام) دَخَلَ عَلَی أَبِی‎جَعْفَرٍ مُحَمَّدِبْنِ‎عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ مَعَهُ کُتُبٌ مِنْ أَهْلِ الْکُوفَهًِْ یَدْعُونَهُ فِیهَا إِلَی أَنْفُسِهِمْ وَ یُخْبِرُونَهُ بِاجْتِمَاعِهِمْ وَ یَأْمُرُونَهُ بِالْخُرُوج فقَالَ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) ... إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ أَحَلَّ حَلَالًا وَ حَرَّمَ حَرَاماً وَ فَرَضَ فَرَائِضَ وَ ضَرَبَ أَمْثَالًا وَ سَنَّ سُنَناً وَ لَمْ یَجْعَلِ الْإِمَامَ الْقَائِمَ بِأَمْرِهِ شُبْهَهًًْ فِیمَا فَرَضَ لَهُ مِنَ الطَّاعَهًِْ أَنْ یَسْبِقَهُ بِأَمْرٍ قَبْلَ مَحَلِّهِ أَوْ یُجَاهِدَ فِیهِ قَبْلَ حُلُولِهِ وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فِی الصَّیْدِ لا تَقْتُلُوا الصَّیْدَ وَ أَنْتُمْ حُرُمٌ أَ فَقَتْلُ الصَّیْدِ أَعْظَمُ أَمْ قَتْلُ النَّفْسِ الَّتِی حَرَّمَ اللهُ وَ جَعَلَ لِکُلِّ شَیْءٍ مَحَلًّا وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: وَ إِذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا وَ قَالَ عَزَّوَجَلَّ: لا تُحِلُّوا شَعائِرَ اللهِ وَ لَا الشَّهْرَ الْحَرامَ فَجَعَلَ الشُّهُورَ عِدَّهًًْ مَعْلُومَهًًْ فَجَعَلَ مِنْهَا أَرْبَعَهًًْ حُرُماً وَ قَالَ فَسِیحُوا فِی الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ اعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیْرُ مُعْجِزِی اللهِ ثُمَّ قَالَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِکِینَ حَیْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ فَجَعَلَ لِذَلِکَ مَحَلًّا ... فَجَعَلَ لِکُلِّ شَیْءٍ أَجَلًا وَ لِکُلِّ أَجَلٍ کِتَاباً فَإِنْ کُنْتَ عَلَی بَیِّنَهًٍْ مِنْ رَبِّکَ وَ یَقِینٍ مِنْ أَمْرِکَ وَ تِبْیَانٍ مِنْ شَأْنِکَ فَشَأْنَکَ وَ إِلَّا فَلَا تَرُومَنَّ أَمْراً أَنْتَ مِنْهُ فِی شَکٍّ وَ شُبْهَهًٍْ وَ لَا تَتَعَاطَ زَوَالَ مُلْکٍ لَمْ تَنْقَضِ أُکُلُهُ وَ لَمْ یَنْقَطِعْ مَدَاهُ وَ لَمْ یَبْلُغِ الْکِتَابُ أَجَلَهُ فَلَوْ قَدْ بَلَغَ مَدَاهُ وَ انْقَطَعَ أُکُلُهُ وَ بَلَغَ الْکِتَابُ أَجَلَهُ لَانْقَطَعَ الْفَصْلُ وَ تَتَابَعَ النِّظَامُ وَ لَأَعْقَبَ اللَّهُ فِی التَّابِعِ وَ الْمَتْبُوعِ الذُّلَّ وَ الصَّغَارَ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ إِمَامٍ ضَلَّ عَنْ وَقْتِهِ فَکَانَ التَّابِعُ فِیهِ أَعْلَمَ مِنَ الْمَتْبُوعِ.
امام باقر (علیه السلام)- موسی‌بن‌بکر از کسی که برای او از امام باقر (علیه السلام) حدیث گفته، نقل می‌کند: زیدبن‌علی بر امام باقر (علیه السلام) وارد شد و همراه خود نامه‌هایی از اهل کوفه داشت که وی را نزد خود می‌خواندند و او را از اجتماع خود آگاه کرده و به خروج به‌سوی ایشان امر کردند و امام باقر (علیه السلام) فرمود: «... خداوند تبارک‌وتعالی حلال را حلال کرد و حرام را حرام نمود و مثل‌هایی زد و سنّت‌هایی برپا داشت و امام عالم به امر خود را در زمینه‌ی طاعاتی که واجب نمود، در شبهه‌ای قرار نداد، تا مبادا که سبقت جوید پیش از آنکه گاه آن فرا رسد و یا مجاهدت آغاز کند پیش از حلول زمان آن، و حق تعالی درباره‌ی صید فرموده است: لاَ تَقْتُلُواْ الصَّیْدَ وَأَنتُمْ حُرُمٌ؛ درحال احرام، شکار نکنید. (مائده/۹۵). و آیا کشتن صید، بدتر است یا کشتن نفس حرام؟ و خداوند برای هر یک جایگاهی نهاده است و می‌فرماید: وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُواْ و می‌فرماید: لاَ تُحِلُّواْ شَعآئِرَ الله وَلاَ الشَّهْرَ الْحَرَامَ و ماه‌ها را شماری معلوم قرار داد و چهار ماه را حرام قرار داد و فرمود: فَسِیحُوا فِی الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ- وَ اعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیْرُ مُعْجِزِی الله؛ بااین‌حال، چهارماه [مهلت دارید که آزادانه] در زمین سیر کنید [و هرجا می‌خواهید بروید، و بیندیشید]! و بدانید شما نمی‌توانید خدا را ناتوان سازید. (توبه/۲). سپس خدای متعال فرمود: فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِکینَ حَیْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ؛ و چون ماه‌های حرام به پایان رسید، هرجا که مشرکان را یافتید بکشید. (توبه/۵). پس برای این کار موقعی را معین نموده... پس برای هرکار در دین موقع و محل معیّنی است. اگر واقعاً دلیلی از جانب خدا داری و در کار خویش اعتماد داری و بر تو معلوم است هرچه می‌خواهی بکن وگرنه مبادا در کاری که حیران و سرگردانی اقدام کنی و تصمیم زوال قدرتی را بگیری که هنوز موقعش نرسیده و وقت آن نشده اگر واقعاً هنگام زوال رسیده باشد بندها گسیخته می‌شود و پی‌درپی کارها روبراه می‌گردد و خداوند صاحب قدرتان و پیروانشان را خوار و ذلیل می‌کند. من پناه به خدا می‌برم از امامی که وقت کار خود را نداند دراین‌صورت پیرو او از خود او داناتر است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۶۰
الکافی، ج۱، ص۳۵۶/ بحارالأنوار، ج۴۶، ص۲۰۳/ بحارالأنوار، ج۴۶، ص۱۹۰/ العیاشی، ج۱، ص۲۹۰/ البرهان
۱ -۲
(مائده/ ۲)
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) أَرْبَعُ تَعْلِیمٍ مِنَ اللَّهِ لَیْسَ بِوَاجِبَاتٍ قَوْلُهُ تَعَالَی فَکاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِیهِمْ خَیْراً فَمَنْ شَاءَ کَاتَبَ رَقِیقَهُ وَ مَنْ شَاءَ تَرَکَ لَمْ یُکَاتِبْ وَ قَوْلَهُ تَعَالَی: وَ إِذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا فَإِذَا أَحَلَّ فَمَنْ شَاءَ اصْطَادَ وَ مَنْ شَاءَ تَرَکَ لَمْ یَصْطَدْ وَ قَوْلَهُ تَعَالَی: فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فَکُلُوا مِنْها فَإِذَا ذَبَحَ أَوْ نَحَرَ فَمَنْ شَاءَ أَکَلَ مِنْ أُضْحِیَّتِهِ وَ مَنْ شَاءَ لَمْ یَأْکُلْ وَ قَوْلُهُ تَعَالَی: فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ فَمَنْ شَاءَ انْتَشَرَ وَ مَنْ شَاءَ أَنْ یَقْعُدَ فِی الْمَسْجِدِ قَعَدَ.
امام علی (علیه السلام)- از علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) [نقل‌شده است که فرمود]: چهار تعلیم از خداوند واجب نیستند: [اوّل] کلام خداوند تعالی: فَکاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِیهِمْ خَیْراً؛ اگر در آن‌ها خیری یافتید، بازخریدنشان را بپذیرید. (نور/۳۳). و آن بردگانتان که خواستار قرار داد برای آزادی هستند، با آنان قرارداد ببندید اگر صلاحیّت [زندگی مستقل را] در آنان احساس می‌کنید؛ پس هرکس خواست با برده‌اش برای آزادی قرارداد می‌بندد و هرکس خواست قرارداد نمی‌بندد. و [دوّم] کلام خداوند تعالی: وَ إِذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا؛ پس هنگامی که از احرام بیرون آمد، هرکس خواست صید می‌کند و هرکس خواست رها می‌کند و صید نمی‌کند. و [سوّم] کلام خداوند تعالی: فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فَکُلُوا مِنْها؛ و هنگامی‌که په-لوهایش-ان به زم-ین رسی-د [و جان دادند]، از گوشت آن‌ها بخورید. (حج/۳۶)؛ پس هنگامی که ذبح کرد یا نحر نمود، هرکس خواست از قربانی‌اش می‌خورد و هرکس خواست نمی‌خورد. و [چهارم] کلام خداوند تعالی فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ؛ و هنگامی‌که نماز پایان‌گرفت [می‌توانید] در زمین پراکنده شوید. (جمعه/۱۰). پس هرکس خواست پراکنده می‌شود و هرکس خواست در مسجد می‌نشیند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۶۰
الجعفریات، ص۱۷۸/ دعایم الإسلام، ج۲، ص۱۸۵
۱ -۳
(مائده/ ۲)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ سُفْیَانَ بْنِ عُیَیْنَهًَْ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ أَبِی ... فَقَالَ أَبِی: ... أَفَتَرَی أَنَّ الصَّیْدَ یُحَرِّمُهُ اللَّهُ بَعْدَ مَا أَحَلَّهُ فِی قَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ: وَ إِذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا وَ فِی تَفْسِیرِ الْعَامَّهًِْ مَعْنَاهُ وَ إِذَا حَلَلْتُمْ فَاتَّقُوا الصَّیْدَ.
امام صادق (علیه السلام)- از امام صادق (علیه السلام) روایت است: امام باقر (علیه السلام) در جواب شخصی که از ایشانسؤال کرده بود فرمود: آیا به نظر تو خدای عزّوجلّ بعد از اینکه صید را در سخنش وَ إِذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا حلال فرمود، حرام می‌کند؟ و در تفسیر اهل‌تسنّن [آمده است]: معنای آیه این است که هنگامی که از احرام بیرون آمدید، از صیدکردن بپرهیزید.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۶۲
الکافی، ج۴، ص۵۲۱/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۳، ص۵۴۶/ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۳۱
۱ -۴
(مائده/ ۲)
علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- وَ قَوْلُهُ: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُحِلُّوا شَعائِرَ اللهِ وَ لَا الشَّهْرَ الْحَرامَ وَ لاَ الْهَدْیَ وَ لاَ الْقَلائِدَ وَ لاَ آمِّینَ الْبَیْتَ الْحَرامَ فَالشَّعَائِرُ الْإِحْرَامُ وَ الطَّوَافُ وَ الصَّلَاهًُْ فِی مَقَامِ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) وَ السَّعْیُ بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَهًِْ وَ مَنَاسِکُ الْحَجِّ کُلُّهَا مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ، وَ مِنَ الشَّعَائِرِ إِذَا سَاقَ الرَّجُلُ بَدَنَهًًْ فِی الْحَجِّ ثُمَّ أَشْعَرَهَا أَیْ قَطَعَ سَنَامَهَا أَوْ جَلَّلَهَا أَوْ قَلَّدَهَا لِیَعْلَمَ النَّاسُ أَنَّهَا هَدْیٌ فَلَا تَتَعَرَّضُ لَهَا أَحَدٌ، وَ إِنَّمَا سُمِّیَتِ الشَّعَائِرَ لِتُشْعِرَ النَّاسَ بِهَا فَیَعْرُفَونَهَا، وَ قَوْلُهُ: وَ لَا الشَّهْرَ الْحَرامَ وَ هُوَ ذُوالْحَجَّهًِْ وَ هُوَ مِنَ الْأَشْهُرِ الْحُرُمِ، وَ قَوْلُهُ: وَ لاَ الْهَدْیَ وَ هُوَ الَّذِی یَسُوقُهُ إِذَا أَحْرَمَ وَ لاَ الْقَلائِدَ قَالَ: یُقَلِّدُهَا النَّعْلَ الَّذِی قَدْ صَلَّی فِیهِ. وَ قَوْلُهُ: وَ لاَ آمِّینَ الْبَیْتَ الْحَرامَ قَالَ: الَّذِینَ یَحُجُّونَ الْبَیْتَ الْحَرَامَ وَ قَوْلُهُ: وَ إِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا فَأَحَلَّ لَهُمُ الصَّیْدَ بَعْدَ تَحْرِیمِهِ إِذَا أَحَلُّوا.
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- و کلام خداوند که یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُحِلُّوا شَعائِرَ الله وَ لَا الشَّهْرَ الْحَرامَ وَ لَا الْهَدْیَ وَ لَا الْقَلائِدَ وَ لَا آمِّینَ الْبَیْتَ الْحَرامَ شعائر، احرام و طواف و نماز در مقام ابراهیم (علیه السلام) و سعی بین صفا و مروه است و همه‌ی مناسک از شعائر هستند. از جمله شعائر، این است که مرد، شتر یا گاو قربانی را پیش آورد و کوهان آن را بزند یا به جامه‌ای بپوشاندش یا حمایلی قلاده آن کند تا مردم بدانند که هدْی است و هیچ‌کس پیش راه آن قرار نگیرد و همانا شعائر به این اسم نامیده‌شده به قصد «اشعار» مردم، تا آن را درک کنند و بشناسند. در قول حق تعالی لاَ الشَّهْرَ الْحَرَامَ منظور، ذوالحجّه است که از ماه‌های حرام است و قول حق تعالی: وَلاَ الْهَدْیَ قربانی است که چون احرام کنند، پیش رانند و قول حق تعالی: وَلاَ الْقَلآئِد؛ پای‌پوشی را که با آن نماز خوانده است را به گردنش می‌آویزد و قول حق‌تعالی: وَلا آمِّینَ الْبَیْتَ الْحَرَامَ گوید: کسانی که گرد خانه‌ی خدا حج می‌کنند. وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُواْ، شکار را برای ایشان پس از آنکه حرام نموده بود، با خروج از احرام، حلال نمود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۶۲
القمی، ج۱، ص۱۶۰/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۰۲/ البرهان/ نورالثقلین
۱ -۵
(مائده/ ۲)
الباقر (علیه السلام)- کَانَتْ عَامَّهًُْ الْعَرَبِ لَا تَرَی الصَّفَا وَ الْمَرْوَهًَْ مِنَ الشَّعَائِرِ وَ لَا یَطُوفُونَ بَیْنَهُمَا فَنَهَاهُمُ اللَّهُ عَنْ ذَلِکَ.
امام باقر (علیه السلام)- عادت عرب این بود که صفا و مروه را از شعائر نمی‌دانست و بین آن دو طواف نمی‌کردند و خداوند ایشان را از این کار نهی‌کرد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۶۲
مجمع البحرین، ج۳، ص۳۴۶/ نورالثقلین/ البرهان
۱ -۶
(مائده/ ۲)
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- وَ لاَ آمِّینَ الْبَیْتَ الْحَرامَ قَالَ: قَالَ ابْنُ‌عَبَّاسٍ (رحمة الله علیه) إنَّ ذَلِکَ فِی کُلِّ مَنْ تَوَجَّهَ حَاجّاً.
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- وَلاَ آمِّینَ الْبَیْتَ الْحَرامَ نزد اکثر مفسرین درباره‌ی هرکسی است که به قصد حج حرکت نماید.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۶۲
نورالثقلین/ البرهان

و [همواره] در راه نیکی و پرهیزگاری به یکدیگر کمک کنید. و [هرگز] در راه گناه و تعدّی همکاری ننمایید. و از [مخالفت فرمان] خدا بپرهیزید که مجازات خدا شدید است

۲ -۱
(مائده/ ۲)
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَن أَمِیرَ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام): یَا ابْنَ‌عَبَّاسٍ (رحمة الله علیه) إِنَّ الظُّلْمَ یَتَّسِقُ لِهَذِهِ الْأُمَّهًِْ وَ یَطُولُ الظُّلْمُ، وَ یَظْهَرُ الْفِسْقُ، وَ تَعْلُو کَلِمَهًُْ الظَّالِمِینَ وَ لَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ عَلَی أَوْلِیَاءِ الدِّینِ أَنْ لَا یُقَارُّوا أَعْدَاءَهُ، بِذَلِکَ أَمَرَ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ عَلَی لِسَانِ الصَّادِقِ رَسُولِ للَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَقَالَ: تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی وَ لا تَعاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَ الْعدْوانِ.
امام علی (علیه السلام)- از امام علی (علیه السلام) روایت است: ای ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)! ظلم برای این امّت جمع و کامل می‌شود و ظلم طولانی می‌شود و گناه آشکار می‌شود و سخن ظالمان والا و برتر می‌شود و خداوند از سرپرستان دین پیمان‌گرفته که با دشمنانش موافقت نکنند. خداوند درکتاب-ش به زب-ان راستگوی رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به آن فرمان داد و فرمود: تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی وَ لا تَعاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۶۲
بحارالأنوار، ج۲۹، ص۵۵۴/ الیقین، ص۳۲۴
۲ -۲
(مائده/ ۲)
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌مَعْمَرٍ السَّعْدِیِّ قَالَ: أَتَی عَلِیّاً (علیه السلام) رَجُلٌ فَقَالَ یَا أَمِیرَ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) إِنِّی شَکَکْتُ فِی کِتَابِ اللَّهِ الْمُنْزَلِ فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ (علیه السلام) فَهَاتِ الَّذِی شَکَکْتَ فِیهِ فَقَالَ انَّ اللَّه یَقُولُ: یَوْمَ یَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِکَةُ صَفًّا لا یَتَکَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ قالَ صَواباً وَ یَقُولُ حَیْثُ اسْتُنْطِقُوا قالُوا وَ اللهِ رَبِّنا ما کُنَّا مُشْرِکِینَ وَ یَقُولُ یَوْمَ الْقِیامَةِ یَکْفُرُ بَعْضُکُمْ بِبَعْضٍ وَ یَلْعَنُ بَعْضُکُمْ بَعْضاً وَ یَقُولُ: إِنَّ ذلِکَ لَحَقٌّ تَخاصُمُ أَهْلِ النَّارِ وَ یَقُولُ: لا تَخْتَصِمُوا لَدَیَّ وَ یَقُولُ الْیَوْمَ نَخْتِمُ عَلی أَفْواهِهِمْ وَ تُکَلِّمُنا أَیْدِیهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما کانُوا یَکْسِبُونَ فَمَرَّهًًْ یَتَکَلَّمُونَ وَ مَرَّهًًْ لَا یَتَکَلَّمُونَ وَ مَرَّهًًْ یَنْطِقُ الْجُلُودُ وَ الْأَیْدِی وَ الْأَرْجُلُ وَ مَرَّهًًْ لا یَتَکَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ قالَ صَواباً فَأَنَّی ذَلِکَ یَا أَمِیرَ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ (علیه السلام) إِنَّ ذَلِکَ لَیْسَ فِی مَوْطِنٍ وَاحِدٍ هِیَ فِی مَوَاطِنَ فِی ذَلِکَ الْیَوْمِ الَّذِی مِقْدَارُهُ خَمْسُونَ أَلْفَ سَنَهًٍْ فَجَمَعَ اللَّهُ الْخَلَائِقَ فِی ذَلِکَ الْیَوْمِ فِی مَوْطِنٍ یَتَعَارَفُونَ فِیهِ فَیُکَلِّمُ بَعْضُهُمْ بَعْضاً وَ یَسْتَغْفِرُ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ أُولَئِکَ الَّذِینَ بَدَتْ مِنْهُمُ الطَّاعَهًُْ مِنَ الرُّسُلِ وَ الْأَتْبَاعِ وَ تَعَاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی فِی دَارِ الدُّنْیَا وَ یَلْعَنُ أَهْلُ الْمَعَاصِی بَعْضُهُمْ بَعْضاً الَّذِینَ بَدَتْ مِنْهُمُ الْمَعَاصِی فِی دَارِ الدُّنْیَا وَ تَعَاوَنُوا عَلَی الظُّلْمِ وَ الْعُدْوَانِ فِی دَارِ الدُّنْیَا وَ الْمُسْتَکْبِرُونَ مِنْهُمْ وَ الْمُسْتَضْعَفُونَ یَلْعَنُ بَعْضُهُمْ بَعْضاً وَ یُکَفِّرَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً ثُمَّ یَجْمَعُونَ فِی مَوَاطِنَ یَفِرُّ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ: یَوْمَ یَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِیهِ وَ أُمِّهِ وَ أَبِیهِ وَ صاحِبَتِهِ وَ بَنِیهِ إِذَا تَعَاوَنُوا عَلَی الظُّلْمِ وَ الْعُدْوَانِ فِی دَارِ الدُّنْیَا لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ یَوْمَئِذٍ شَأْنٌ یُغْنِیه.
امام علی (علیه السلام)- ابی‌معمر سعدی گوید: مردی نزد حضرت علی (علیه السلام) آمد و گفت: «ای امیرمؤمنان (علیه السلام)! من در کتاب نازل‌شده خدا شک کرده‌ام». فرمود: «بگو ببینم به چه شک کرده‌ای»؟ گفت: «درجایی خداوند می‌فرماید: روزی که روح و فرشتگان به صف می‌ایستند، و کس سخن نمی‌گوید مگر آن که خدای رحمان به او رخصت دهد و او سخن به صواب گوید. (نبأ/۳۸). و در جایی‌که از آنان استنطاق می‌شود و به حرف‌زدن و صحبت‌کردن در می‌آیند، می‌گوید: سوگند به خدا پروردگار ما که ما مشرک نبوده‌ایم. (انعام/۲۳). و می‌گوید: ولی در روز قیامت منکر یکدیگر می‌شوید و یکدیگر را لعنت می‌کنید. (عنکبوت/۲۵). و می‌گوید: إاین جدال اهل جهنّم با یکدیگر چیزی است که به‌حقیقت واقع شود. (ص/۶۴). و می‌گوید: نزد من مجادله مکنید. (ق/۲۸). و می‌گوید: امروز بر دهان‌هایشان مهر می‌نهیم. و دست‌هایشان با ما سخن خواهند گفت و پاهایشان شهادت خواهند داد که چه می‌کرده‌اند. (یس/۶۵). پس گاهی سخن می‌گویند و گاهی سخن نمی‌گویند، گاهی پوست و دست و پاهایشان را به سخن وا می‌دارد و گاهی سخن نمی‌گویند، مگر کسانی که از طرف خدای رحمان اجازه دارند و سخن درستی بر زبان رانند. و کس سخن نمی‌گوید مگر آنکه خدای رحمان به او رخصت دهد و او سخن به صواب گوید. (نبأ/۳۸). ای امیرمؤمنان (علیه السلام)! [آیا این تناقض] نیست»؟ علی (علیه السلام) به او فرمود: «این [موارد] همه در یک جا رخ نمیدهد و جایگاههای آن‌ها با یکدیگر متفاوت است، ولی همه‌ی آن‌ها در همان روز که اندازه‌ی آن پنجاه هزار سال است، اتّفاق می‌افتد. خداوند در آن روز آفریده‌ها را در جایی جمع میکند که در آن با یکدیگر آشنا می‌شوند و با یکدیگر سخن می‌گویند و برای یکدیگر طلب استغفار و آمرزش می‌کنند و آنان همان کسانی هستند که از پیامبران و از اتباع (اوصیا) ایشان پیروی‌کردهاند و در دار دنیا در انجام کارهای نیک و پارسایی با یکدیگر همکاری‌کردند. درحالی‌که اهل معصیّت، یکدیگر را لعن و نفرین می‌کنند و آنان از کسانی هستند که معصیت و نافرمانی از آنان دیده‌شده است و در انجام ظلم و تجاوز در دنیا با یکدیگر همکاری کردند و مستکبران و مستضعفان آنان، یکدیگر را نفرین می‌کنند و به یکدیگر نسبت کفر می‌دهند و همدیگر را تکفیر می‌کنند. سپس ایشان را در جایی گرد میآورند که در آنجا از یکدیگر فرار می‌کنند و این همان فرموده خداست که: روزی که آدمی از برادرش می‌گریزد، و از مادرش و پدرش، و از زنش و فرزندانش... (عبس/۳۶-۳۴). کسانی که در دار دنیا برای گسترش ظلم و تجاوز همکاری می‌کردند؛ هر کس را در آن روز کاری است که به‌خود مشغولش دارد. (عبس/۳۷)».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۶۴
بحارالأنوار، ج۷، ص۳۱۳
۲ -۳
(مائده/ ۲)
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- إِیَّاکُمْ وَ النِّفَاقَ وَ التَّدَابُرَ وَ التَّقَاطُعَ وَ التَّفَرُّقَ وَ تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی وَ لا تَعاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ اتَّقُوا اللهَ إِنَّ اللهَ شَدِیدُ الْعِقاب.
امام علی (علیه السلام)- از نفاق و قطع ارتباط و قهر با یکدیگر و تفرقه بپرهیزید؛ وَ تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی وَ لا تَعاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ اتَّقُوا الله إِنَّ الله شَدِیدُ الْعِقابِ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۶۴
تهذیب الأحکام، ج۹، ص۱۷۶/ بحارالأنوار، ج۴۲، ص۲۴۸
۲ -۴
(مائده/ ۲)
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- لَا تُسْخِطُوا اللَّهَ بِرِضَا أَحَدٍ مِنْ خَلْقِهِ وَ لَا تَتَقَرَّبُوا إِلَی أَحَدٍ مِنَ الْخَلْقِ بِتَبَاعُدٍ مِنَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فَإِنَّ اللَّهَ لَیْسَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ أَحَدٍ مِنَ الْخَلْقِ شَیْءٌ یُعْطِیهِ بِهِ خَیْراً أَوْ یَصْرِفُ بِهِ عَنْهُ سُوءاً إِلَّا بِطَاعَتِهِ وَ ابْتِغَاءِ مَرْضَاتِهِ إِنَّ طَاعَهًَْ اللَّهِ نَجَاحُ کُلِّ خَیْرٍ یُبْتَغَی وَ نَجَاهًٌْ مِنْ کُلِّ شَرٍّ یُتَّقَی وَ إِنَّ اللَّهَ یَعْصِمُ مَنْ أَطَاعَهُ وَ لَا یَعْتَصِمُ مِنْهُ مَنْ عَصَاهُ وَ لَا یَجِدُ الْهَارِبُ مِنَ اللَّهِ مَهْرَباً فَإِنَّ أَمْرَ اللَّهِ نَازِلٌ بِإِذْلَالِهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْخَلَائِقُ وَ کُلُّ مَا هُوَ آتٍ قَرِیبٌ مَا شَاءَ اللَّهُ کَانَ وَ مَا لَمْ یَشَأْ لَمْ یَکُنْ تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی وَ لا تَعاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ اتَّقُوا اللهَ إِنَّ اللهَ شَدِیدُ الْعِقابِ.
امام علی (علیه السلام)- خدا را با خشنودکردن یکی از افراد خلقش خشمگین نسازید، و با دورشدن از خدا به فردی از خلق تقرّب نجویید، زیرا میان خدا و فردی از خلق تعهّدی وجود ندارد که به‌مقتضای آن، خیری را به او عطا کند، یا شرّی را از او بگرداند مگر به‌وسیله‌ی طاعتش و طلب خشنودی‌اش. بی‌گمان طاعت خداوند تبارک‌وتع-الی وسیله‌ی دست‌یافتن به‌هر خیری است که آن را می‌جویند، و نجات از هر شرّی است که از آن پرهیز می‌کنند، و خداوند عزّوجلّ هرکه را که اطاعتش‌کند محفوظ می‌دارد، و هر که او را عصیان‌کند از خشم او مصون نمی‌ماند، و کسی که از خدا فرار کند پناهگاهی نمی‌یابد، زیرا فرمان خدای - تعالی ذکره - به خوارساختن او صادر شده است، اگر چه خلایق خوش نداشته باشند، و هرچه آمدنی است نزدیک است، هرچه خدا بخواهد واقع می‌شود، و هرچه نخواهد واقع نمی‌گردد؛ تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی وَ لا تَعاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ اتَّقُوا الله إِنَّ الله شَدِیدُ الْعِقابِ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۶۴
بحارالأنوار، ج۶۸، ص۱۷۷/ الزهد، ص۱۴
۲ -۵
(مائده/ ۲)
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَنْ جُنْدَبِ‌بْنِ‌عَبْدِ اللَّهِ الْأَزْدِیِّ عَنْ أَبِیه أَنَّ عَلِیّاً (علیه السلام) کَانَ یَخْطُبُ یَوْمَ الْفِطْرِ فَیَقُولُ ... عِبَادَ اللَّهِ وَ تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی وَ تَرَاحَمُوا وَ تَعَاطَفُوا وَ أَدُّوا فَرَائِضَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ فِیمَا أَمَرَکُمْ بِه.
امام علی (علیه السلام)- عبدالله ازدی نقل می‌کند: علی (علیه السلام) در روز فطر سخنرانی می‌کرد و می‌فرمود: «... بندگان خدا (همواره) در راه نیکی و پرهیزگاری با هم تعاون کنید! و نسبت به یکدیگر مهربانی کنید و عطوفت داشته باشید و واجبات خداوند بر شما را در مواردی که به شما دستور داده انجام دهید».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۶۶
بحارالأنوار، ج۸۸، ص۳۱
بیشتر