آیه ۸۹ - سوره مائده

آیه لايُؤاخِذُكُمُ اللهُ بِاللَّغْوِ في أَيْمانِكُمْ وَ لكِنْ يُؤاخِذُكُمْ بِما عَقَّدْتُمُ الْأَيْمانَ فَكَفّارَتُهُ إِطْعامُ عَشَرَةِ مَساكينَ مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْليكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْريرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيّامٍ ذالِكَ كَفّارَةُ أَيْمانِكُمْ إِذا حَلَفْتُمْ وَ احْفَظُوا أَيْمانَكُمْ كَذالِكَ يُبَيِّنُ اللهُ لَكُمْ آياتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (89( (النُّزُولُ [89]
خداوند شما را به‌خاطر سوگندهايى‌كه بدون توجّه ياد مى‌كنيد مؤاخذه نمى‌كند؛ ولى در برابر سوگندهايى كه [از روى اراده] محكم كرده‌ايد، مؤاخذه مى‌نمايد.كفّاره اين‌گونه سوگندها، اطعام ده نفر مستمند، از غذاهايى است كه غالباً به خانواده خود مى‌دهيد؛ يا لباس پوشاندن بر آن ده نفر؛ و يا آزاد‌كردن يك برده؛ و هركس‌ كه نمى‌توند، بايد سه روز روزه بگيرد؛ اين، كفّاره سوگندهاى شماست به هنگامى‌كه سوگند ياد مى‌كنيد [و مخالفت مى‌نماييد]. و سوگندهاى خود را حفظ ‌كنيد [و نشكنيد]. خداوند آيات خود را اين چنين براى شما بيان مى‌كند، شايد شكر به‌جا آوريد. (۸۹ ( سبب نزول
۱
(مائده/ ۸۹)
الصّادق (علیه السلام)- نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَهًُْ فِی أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ بِلَالٍ وَ عُثْمَانَ‌بْنِ‌مَظْعُونٍ فَأَمَّا أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فَحَلَفَ أَنْ لَا یَنَامَ فِی اللَّیْلِ أَبَداً وَ أَمَّا بِلَالٌ فَإِنَّهُ حَلَفَ أَنْ لَا یُفْطِرَ بِالنَّهَارِ أَبَداً وَ أَمَّا عُثْمَانُ‌بْنُ‌مَظْعُونٍ فَإِنَّهُ حَلَفَ لَا یَنْکِحُ أَبَداً فَدَخَلْتِ امْرَأَهًُْ عُثْمَانَ عَلَی عَائِشَهًَْ وَ کَانَتِ امْرَأَهًًْ جَمِیلَهًًْ فَقَالَتْ عَائِشَهًُْ مَا لِی أَرَاکِ مُتَعَطِّلَهًًْ فَقَالَتْ وَ لِمَنْ أَتَزَیَّنُ فَوَ اللَّهِ مَا قَرَبَنِی زَوْجِی مُنْذُ کَذَا وَ کَ-ذَا فَإِنَّهُ قَدْ تَرَهَّ-بَ وَ لَبِسَ الْمُسُوحَ وَ زَهِدَ فِی الدُّنْیَا فَلَمَّا دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَخْبَرَتْهُ عَائِشَهًُْ بِذَلِکَ فَخَرَجَ فَنَادَی الصَّلَاهًَْ جَامِعَهًًْ فَاجْتَمَعَ النَّاسُ فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَی عَلَیْهِ ثُمَّ قَالَ مَا بَالُ أَقْوَامٍ یُحَرِّمُونَ عَلَی أَنْفُسِهِمُ الطَّیِّبَاتِ أَلَا إِنِّی أَنَامُ بِاللَّیْلِ وَ أَنْکِحُ وَ أُفْطِرُ بِالنَّهَارِ فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِی فَلَیْسَ مِنِّی فَقَامَ هَؤُلَاءِ فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَدْ حَلَفْنَا عَلَی ذَلِکَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ لا یُؤاخِذُکُمُ اللهُ بِاللَّغْوِ فِی أَیْمانِکُمْ وَ لکِنْ یُؤاخِذُکُمْ بِما عَقَّدْتُمُ الْأَیْمانَ فَکَفَّارَتُهُ إِطْعامُ عَشَرَةِ مَساکِینَ مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ أَوْ کِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِیرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ ذلِکَ کَفَّارَةُ أَیْمانِکُمْ إِذا حَلَفْتُمْ الْآیَهًَْ.
امام صادق (علیه السلام)- امام صادق (علیه السلام)- ابن ابی عمیر از بعضی از وسائط او، از امام صادق (علیه السلام) نقل می‌کند که فرموده: «این آیه درباره امیرمؤمنان (علیه السلام)، بلال و عثمان‌بن‌مظعون نازل شده است. امّا امیرمؤمنان (علیه السلام) سوگند یاد کرده بود که شب‌ها هرگز نخوابد. بلال سوگند خورده بود که هیچ روزی افطار نکند و روزها را روزه‌دار باشد. عثمان‌بن‌مظعون هم سوگند خورده بود که با زن خود نیامیزد. روزی همسر عثمان بر عایشه وارد شد و اتفاقاً زن زیبایی بود. عایشه نگاهی به آن زن کرد و دید به خود نپرداخته و خود را از جهت لباس و سر و صورت مرتب نکرده است. پرسید: «چرا چنین نامرتبی؟» همسر عثمان گفت: «من برای چه کسی خود را بیارایم؟ به خدا قسم شوهر من از مدت‌ها پیش نزدیک من نیامده، چون که شیوه رهبانیت را اتخاذ کرده و لباس‌های مخصوص و خشن بر تن نموده و به زندگی دنیا وا زده و بی‌علاقه شده است.» وقتی که پیغمبر (صلی الله علیه و آله) به منزل آمد، عایشه قضیه را به حضرت گف-ت. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بیرون رف-ت و اع-لام کرد که م-ردم جمع ش-وند. پس از اجتماع مردم، حضرت روی منبر رفت، حمد و ثنای پروردگار را نمود و سپس فرمود: «این چه فکری است که گروهی حلال‌های پاک و پاکیزه را بر خود حرام کرده‌اند؟ بدانید که من که پیغمبرم، شب می‌خوابم و با همسر خود همبستر می‌شوم و در روز افطار کرده و غذا می‌خورم. این روش و سنّت من است و هرکس از روش و سنّت من رویگردان باشد، از من نیست». در این حال این چند نفر برخاستند و عرضه داشتند: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! ما به این کارها سوگند یاد کرده‌ایم، با سوگند خود چه کنیم؟ پس خداوند این آیه را نازل فرمود: لا یُؤاخِذُکُمُ اللهُ بِاللَّغْوِ فِی أَیْمانِکُمْ وَ لکِنْ یُؤاخِذُکُمْ بِما عَقَّدْتُمُ الْأَیْمانَ فَکَفَّارَتُهُ إِطْعامُ عَشَرَةِ مَساکِینَ مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ أَوْ کِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِیرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ ذلِکَ کَفَّارَةُ أَیْمانِکُمْ إِذا حَلَفْتُمْ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۰۶
بحارالأنوار، ج۶۷، ص۱۱۶/ القمی، ج۱، ص۱۷۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۳، ص۲۴۳/ نورالثقلین/ البرهان

خداوند شما را به‌خاطر سوگندهایی‌که بدون توجّه یاد می‌کنید مؤاخذه نمی‌کند؛ ولی در برابر سوگندهایی که [از روی اراده] محکم کرده‌اید، مؤاخذه می‌نماید

۱ -۱
(مائده/ ۸۹)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِهِ لا یُؤاخِذُکُمُ اللهُ بِاللَّغْوِ فِی أَیْمانِکُمْ قَالَ هُوَ لَا وَ اللَّهِ وَ بَلَی وَ اللَّهِ وَ کَلَّا وَ اللَّهِ لَا یَعْقِدُ عَلَیْهَا أَوْ لَا یَعْقِدُ عَلَی شَیْءٍ.
امام صادق (علیه السلام)- ابوصبّاح نقل می‌کند: از امام صادق (علیه السلام) در مورد آیه: لا یُؤاخِذُکُمُ الله بِاللَّغْوِ فِی أَیْمانِکُمْ، سؤال کردم؛ فرمود: یعنی این که [گفته شود:] نه به خدا قسم، یا آری به خدا قسم، یا هرگز به خدا قسم، و هیچ‌گونه اثری نداشته باشد [و با آن قسم، معامله‌ای صورت نگیرد].
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۰۸
بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۲۲۴/ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۲۲۴/ العیاشی، ج۱، ص۳۳۶/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۳، ص۲۳۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۳، ص۲۳۹/ نورالثقلین/ البرهان
۱ -۲
(مائده/ ۸۹)
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَنْ حَلَفَ عَلَی یَمِینٍ فَرَأَی غَیْرَهَا خَیْراً مِنْهَا فَلْیَأْتِ الَّذِی هُوَ خَیْرٌ فَلْیُکَفِّرْ عَنْ یَمِینِهِ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- هرکس برای کاری سوگند یاد کند، آن‌گاه کار دیگری را بهتر از آن بیابد و انجام دهد، انجام آن کار کفّاره‌ی سوگندش خواهد بود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۰۸
دعایم الإسلام، ج۲، ص۱۰۱/ نورالثقلین
۱ -۳
(مائده/ ۸۹)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) عَنِ الرَّجُلِ یَحْلِفُ عَلَی الْیَمِینِ فَیَرَی أَنَ تَرْکَهَا أَفْضَلُ وَ إِنْ لَمْ یَتْرُکْهَا خَشِیَ أَنْ یَأْثَمَ أَ یَتْرُکُهَا؟ فَقَالَ أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) إِذَا رَأَیْتَ خَیْراً مِنْ یَمِینِکَ فَدَعْهَا.
امام صادق (علیه السلام)- سعید اعرج گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره مردی سؤال کردم که قسم می‌خورد و بعد می‌بیند که ترک آن بهتر است، و اگر آن را ترک کند، ترس این دارد که گناه کرده باشد، آیا آن را ترک کند؟ فرمود: آیا کلام رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را نشنیدی که فرمود: «اگر چیزی بهتر از سوگندت دیدی، سوگند را رها کن».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۰۸
الکافی، ج۷، ص۴۴۴/ نورالثقلین
۱ -۴
(مائده/ ۸۹)
الصّادق (علیه السلام)- لَا حِنْثَ وَ لَا کَفَّارَهًَْ عَلَی مَنْ حَلَفَ تَقِیَّهًًْ یَدْفَعُ بِذَلِکَ ظُلْماً عَنْ نَفْسِهِ.
امام صادق (علیه السلام)- و کسی که برای دفع ظلم از خود از روی تقیّه سوگند به دروغ یاد کند، کفّاره ندارد و گناه نکرده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۰۸
وسایل الشیعهًْ، ج۱۶، ص۲۱۰/ نورالثقلین
۱ -۵
(مائده/ ۸۹)
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- لَا یَمِینَ لِوَلَدٍ مَعَ وَالِدِهِ وَ لَا لِلْمَرْأَهًِْ مَعَ زَوْجِهَا.
امام علی (علیه السلام)- قسَم خوردن فرزند با وجود پدر، و همچنین قسم خوردن زن با وجود شوهر نافذ نیست.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۰۸
وسایل الشیعهًْ، ج۲۳، ص۲۱۹/ نورالثقلین

کفّاره این‌گونه سوگندها، اطعام ده نفر مستمند، از غذاهایی است که غالباً به خانواده خود می‌دهید

۲ -۱
(مائده/ ۸۹)
الکاظم (علیه السلام)- وَ إِذَا حَلَفَ الرَّجُلُ عَلَی مَا فِیهِ الْکَفَّارَهًُْ لَزِمَتْهُ الْکَفَّارَهًُْ کَمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَکَفَّارَتُهُ إِطْع-امُ عَشَرَةِ مَساکِینَ وَ هُوَ مُدٌّ لِکُلِّ رَجُ-لٍ أَوْ کِسْوَتُهُمْ لِکُلِّ رَجُ-لٍ ثَوْبٌ أَوْ تَحْرِیرُ رَقَبَهًٍْ وَ هُوَ بِالْخِیَارِ أَیَّ الثَّلَاثِ فَعَلَ جَازَ لَهُ فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ عَلَی وَاحِدَهًٍْ مِنْهَا صَامَ ثَلَاثَهًَْ أَیَّامٍ مُتَوَالِیَات.
امام کاظم (علیه السلام)- اگر شخص بر چیزی قسم بخورد که کفّاره دارد، کفّاره بر عهده‌اش واجب می‌گردد، همان‌طورکه خداوند می‌فرماید: فَکَفَّارَتُهُ إِطْعامُ عَشَرَةِ مَساکِینَ، که برای هر مرد یک مُد طعام است و یا اینکه آن‌ها را بپوشاند و به هر مرد یک لباس بدهد، و یا بنده‌ای آزاد کند، و مخیّر است هر کدام را خواست انجام دهد، و اگر هیچکدام را نتوانست انجام دهد، سه روز متوالی روزه بگیرد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۰۸
بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۲۴۵
۲ -۲
(مائده/ ۸۹)
الکاظم (علیه السلام)- عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّار عَنْ أَبِی‌إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ کَفَّارَهًِْ الْیَمِینِ فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ مَا حَدُّ مَنْ لَمْ یَجِدْ وَ إِنَّ الرَّجُلَ یَسْأَلُ فِی کَفِّهِ وَ هُوَ یَجِدُ فَقَالَ إِذَا لَمْ یَکُنْ عِنْدَهُ فَضْلٌ عَنْ قُوتِ عِیَالِهِ فَهُوَ مِمَّنْ لَا یَجِدُ.
امام کاظم (علیه السلام)- اسحاق‌بن‌عمّار گوید: از امام کاظم (علیه السلام) درباره‌ی کفّارهًْ الیمین در این آیه: فَمَن لَّمْ یَجِدْ فَصِیَامُ ثَلاَثَةِ أَیَّامٍ، پرسیدم که مصداق مَن لَّمْ یَجِدْ چیست؟ شخص گدایی می‌کند، ولی داراست؛ حکم او چیست»؟ آن حضرت فرمود: «اگر کسی بیش از قوت خانواده‌اش چیز دیگری نداشته باشد، مصداق مَن لَّمْ یَجِدْ خواهد بود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۱۰
الکافی، ج۷، ص۴۵۲/ تهذیب الأحکام، ج۸، ص۲۹۶/ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۲۴۱/ النوادر للأشعری، ص۵۷/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۲، ص۳۷۹/ مستدرک الوسایل، ج۱۵، ص۴۱۷/ نورالثقلین/ البرهان
۲ -۳
(مائده/ ۸۹)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌عَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) قَالَ فِی کَفَّارَهًِْ الْیَمِینِ عِتْقُ رَقَبَهًٍْ أَوْ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاکِینَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ أَوْ کِسْوَتُهُمْ وَ الْوَسَطُ الْخَلُّ وَ الزَّیْتُ وَ أَرْفَعُهُ الْخُبْزُ وَ اللَّحْمُ وَ الصَّدَقَهًُْ مُدٌّ مُدٌّ مِنْ حِنْطَهًٍْ لِکُلِّ مِسْکِینٍ وَ الْکِسْوَهًُْ ثَوْبَانِ فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَعَلَیْهِ الصِّیَامُ یَقُولُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ.
امام صادق (علیه السلام)- زراره از امام صادق (علیه السلام) روایت کرد که در مورد کفّاره قسم که آزاد کردن بنده یا اطعام ده نفر مستمند، از غذاهایی که غالباً به خانواده خود می‌دهید، است فرمود: «و غذای حدّ وسط، سرکه و روغن، و بالاترین حد آن نان و گوشت است؛ و صدقه باید برای هر مسکین یک مد باشد، و پوشاندن با دو لباس است، و هرکس توانایی آن را نداشت باید روزه بگیرد؛ خداوند می‌فرماید: فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۱۰
الکافی، ج۷، ص۴۵۲/ تهذیب الأحکام، ج۸، ص۲۹۶/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۲، ص۳۷۵/ نورالثقلین/ البرهان
۲ -۴
(مائده/ ۸۹)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ قَالَ هُوَ کَمَا یَکُونُ إِنَّهُ یَکُونُ فِی الْبَیْتِ مَنْ یَأْکُلُ أَکْثَرَ مِنَ الْمُدِّ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَأْکُلُ أَقَلَّ مِنَ الْمُدِّ فَبَیْنَ ذَلِکَ وَ إِنْ شِئْتَ جَعَلْتَ لَهُمْ أُدْماً وَ الْأُدْمُ أَدْنَاهُ الْمِلْحُ وَ أَوْسَطُهُ الْخَلُّ وَ الزَّیْتُ وَ أَرْفَعُهُ اللَّحْمُ.
امام صادق (علیه السلام)- عبدالله‌بن‌سنان از امام صادق (علیه السلام) روایت کرد که در توضیح آیه: مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ فرمود: «باید به همان صورت باشد که در واقع است، زیرا در خانه، کسی بیشتر از یک مُد می‌خورد و کسی کمتر از آن؛ پس اگر خواستی برای آن‌ها خورشتی قرار بده و کمترین حد خورشت نمک است و حد وسط آن روغن و سرکه، و حد اعلای آن گوشت است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۱۰
الکافی، ج۷، ص۴۵۳/ تهذیب الأحکام، ج۸، ص۲۹۷/ الإستبصار، ج۴، ص۵۳/ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۲۴۲/ فقه القرآن، ج۲، ص۲۳۹/ مستطرفات السرایر، ص۶۲۹/ النوادر للأشعری، ص۶۰/ نورالثقلین/ البرهان
۲ -۵
(مائده/ ۸۹)
الباقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاجَعْفَرٍ (علیه السلام) عَنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ فَقَالَ مَا تَقُوتُونَ بِهِ عِیَالَکُمْ مِنْ أَوْسَطِ ذَلِکَ قُلْتُ وَ مَا أَوْسَطُ ذَلِکَ فَقَالَ الْخَلُّ وَ الزَّیْتُ وَ التَّمْرُ وَ الْخُبْزُ تُشْبِعُهُمْ بِهِ مَرَّهًًْ وَاحِدَهًًْ قُلْتُ کِسْوَتُهُمْ قَالَ ثَوْبٌ وَاحِدٌ.
امام باقر (علیه السلام)- ابوبصیر گوید: از امام باقر (علیه السلام) در مورد: أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ، سؤال کردم. ایشان فرمود: «از نوع خوراک و خورشتی که خانواده‌ی خودتان مصرف می‌کنید، در حدّ وسط برای مساکین منظور کنید». عرض کردم: «این حدّ وسط کدام است»؟ امام (علیه السلام) فرمود: «خورشت سرکه، زیتون، خرما و نان که ده نفر مسکین را یک نوبت سیر کند». عرض کردم: «لباس آنان چه مشخّصاتی دارد»؟ فرمود: «یک جامه هم کافی است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۱۰
الکافی، ج۷، ص۴۵۴/ تهذیب الأحکام، ج۸، ص۲۹۶/ مستدرک الوسایل، ج۱۵، ص۴۱۸
۲ -۶
(مائده/ ۸۹)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ سَمَاعَهًَْ بْنِ مِهْرَان عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ أَوْ کِسْوَتُهُمْ فِی کَفَّارَةِ الْیَمِینِ قَالَ مَا یَأْکُلُ أَهْلُ الْبَیْتِ لِشَبَعِهِمْ یَوْمٌ وَ کَانَ یُعْجِبُهُ مُدٌّ لِکُلِّ مِسْکِینٍ قُلْتُ أَوْ کِسْوَتُهُمْ قَالَ ثَوْبَیْنِ لِکُلِّ رَجُلٍ.
امام صادق (علیه السلام)- سماعهًْ‌بن‌مهران از امام صادق (علیه السلام) روایت کرد و گفت: از آن حضرت در مورد آیه: مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ أَوْ کِسْوَتُهُمْ، در کفّاره قسم سؤال کردم، فرمود: «آن مقداری که اهل خانه برای سیرشدن یک روزشان می‌خورند، و البتّه ایشان برای هر مسکین یک مُدّ را می‌پسندید». گفتم: «پوشاندن آن‌ها چگونه است»؟ فرمود: «برای هر مرد، دو لباس».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۱۰
بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۲۲۵/ العیاشی، ج۱، ص۳۳۷/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۲، ص۳۷۷/ البرهان
۲ -۷
(مائده/ ۸۹)
الباقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاجَعْفَرٍ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ قَالَ قُوتُ عِیَالِکَ وَ الْقُوتُ یَوْمَئِذٍ مُدٌّ قُلْتُ أَوْ کِسْوَتُهُمْ قَالَ ثَوْبٌ.
امام باقر (علیه السلام)- ابوبصیر گوید: از امام باقر (علیه السلام) درباره آیه: مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ، سؤال کردم، فرمود: «یعنی مقدار خوراک خانواده‌ی خودت، و در آن زمان مقدار خوراک یک «مُد» بود. گفتم: «پوشاندنشان چطور است»؟ فرمود: «با یک لباس».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۱۲
بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۲۲۵/ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۲۴۱/ العیاشی، ج۱، ص۳۳۷/ النوادر للأشعری، ص۵۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۲، ص۳۷۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۲، ص۳۸۵/ مستدرک الوسایل، ج۱۵، ص۴۱۹/ البرهان/ نورالثقلین
۲ -۸
(مائده/ ۸۹)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ فِی کَفَّارَهًِْ الْیَمِینِ عِتْقُ رَقَبَهًٍْ أَوْ إِطْعامُ عَشَرَةِ مَساکِینَ مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ وَ الْإِدَامُ الْوَسَطُ الْخَلُّ وَ الزَّیْتُ وَ أَرْفَعُهُ الْخُبْزُ وَ اللَّحْمُ وَ الصَّدَقَهًُْ مُدٌّ مَدٌّ لِکُلِّ مِسْکِینٍ وَ الْکِسْوَهًُْ ثَوْبَانِ فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَعَلَیْهِ الصِّیَامُ یَقُولُ اللَّهُ فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ وَ یَصُومُهُنَّ مُتَتَابِعَاتٍ وَ یَجُوزُ فِی عِتْقِ الْکَفَّارَهًِْ الْمَوْلُودُ وَ لَا یَجُوزُ فِی عِتْقِ الْقَتْلِ إِلَّا مُقِرَّهًًْ بِالتَّوْحِیدِ.
امام صادق (علیه السلام)- زراره از امام صادق (علیه السلام) روایت کرد که در مورد کفّاره قسم که آزادکردن بنده یا اطعام ده نفر مستمند، از غذاهایی که غالباً به خانواده خود می‌دهید، است فرمود: و غذای حدّ وسط، سرکه و روغن، و بالاترین حد آن نان و گوشت است؛ و صدقه باید برای هر مسکین یک مد باشد، و پوشاندن با دو لباس است، و هر کس توانایی آن را نداشت باید روزه بگیرد؛ خداوند می‌فرماید: فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ و باید روزه‌ها پشت سر هم باشد. و در آزادکردن بنده به عنوان کفّاره، آزاد کردن نوزاد هم جایز است، امّا برای آزادکردن در کفّاره قتل، حتماً باید بنده بالغ باشد که به توحید اقرار کرده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۱۲
بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۲۲۶/ العیاشی، ج۱، ص۳۳۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۲، ص۳۸۲/ البرهان
۲ -۹
(مائده/ ۸۹)
الکاظم (علیه السلام)- عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاالْحَسَنِ (علیه السلام) عَنْ إِطْعامُ عَشَرَةِ مَساکِینَ مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ أَوْ کِسْوَتُهُمْ أَوْ إِطْعَامِ سِتِّینَ مِسْکِیناً أَ یُجْمَعُ ذَلِکَ فَقَالَ لَا وَ لَکِنْ یُعْطَی إِنْسَانٌ إِنْسَانٌ کَمَا قَالَ اللَّهُ قَالَ قُلْتُ فَیُعْطِی الرَّجُلُ قَرَابَتَهُ إِذَا کَانُوا مُحْتَاجِینَ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَیُعْطِیهَا إِذَا کَانُوا ضُعَفَاءَ مِنْ غَیْرِ أَهْلِ الْوَلَایَهًِْ فَقَالَ نَعَمْ وَ أَهْلُ الْوَلَایَهًِْ أَحَبُّ إِلَیَّ.
امام کاظم (علیه السلام)- اسحاق‌بن‌عمار گوید: از امام کاظم (علیه السلام) درباره آیه: إِطْعامُ عَشَرَةِ مَساکِینَ مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ أَوْ کِسْوَتُهُمْ یا إِطْعَام سِتِّینَ مِسْکِیناً، سؤال کردم که آیا همه را می‌توان به یک نفر داد؟ فرمود: «نه، باید تک تک و به هر نفر یکی بدهد، همان‌طور که خداوند فرموده است». گفتم: «پس انسان می‌تواند به نزدیکان خود که محتاج هستند بدهد»؟ فرمود: «بله». گفتم: «اگر مستضعف بودند ولی از اهل ولایت نبودند، باز هم به آن‌ها بدهد»؟ فرمود: «بله، البتّه اگر به اهل ولایت بدهد، من بیشتر دوست دارم».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۱۲
بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۲۲۴/ العیاشی، ج۱، ص۳۳۶/ مستدرک الوسایل، ج۱۵، ص۴۲۰/ البرهان
۲ -۱۰
(مائده/ ۸۹)
الباقر (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِ‌بْنِ‌مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا قَالَ فِی الْیَمِینِ فِی إِطْعَامِ عَشَرَهًِْ مَسَاکِینَ أَ لَا تَرَی أَنَّهُ یَقُولُ مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ أَوْ کِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِیرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ فَلَعَلَّ أَهْلَکَ أَنْ یَکُونَ قُوتُهُمْ لِکُلِّ إِنْسَانٍ دُونَ الْمُدِّ وَ لَکِنْ یُحْسَبُ فِی طَبْخِهِ وَ مَائِهِ وَ عَجِینِهِ فَإِذَا هُوَ یَجْرِی لِکُلِّ إِنْسَانٍ مُدٌّ وَ أَمَّا کِسْوَتُهُمْ فَإِنْ وَافَقَتْ بِهِ الشِّتَاءُ فَکِسْوَتُهُ وَ إِنْ وَافَقَتْ بِهِ الصَّیْفُ فَکِسْوَتُهُ لِکُلِّ مِسْکِینٍ إِزَارٌ وَ رِدَاءٌ وَ لِلْمَرْأَهًِْ مَا یُوَارِی مَا یَحْرُمُ مِنْهَا إِزَارٌ وَ خِمَارٌ وَ دِرْعٌ وَ صَوْمُ ثَلَاثَهًِْ أَیَّامٍ إِنْ شِئْتَ أَنْ تَصُومَ إِنَّمَا الصَّوْمُ مِنْ جَسَدِکَ لَیْسَ مِنْ مَالِکَ وَ لَا غَیْرِهِ.
امام باقر (علیه السلام)- محمّدبن‌مسلم از امام باقر (علیه السلام) روایت کرد که در مورد کفّاره قسم که اِطعام ده مسکین است فرمود: نمی‌بینی که خداوند می‌فرماید: مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِیکُمْ أَوْ کِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِیرُ رَقَبَةٍ پس کسی که در توانش نبود، سه روز روزه بگیرد. پس چه بسا خانواده تو خوراکشان به ازای هر نفر کمتر از یک «مُد» باشد، امّا پخت و آب خمیر آن هم محاسبه می‌گردد، پس برای هر نفر یک «مُد» در نظر گرفته می‌شود. و امّا پوشاندن مسکینان اگر در فصل زمستان باشد باید لباس متناسب با همان فصل بر آنها بپوشاند و اگر مصادف با تابستان بود لباس هم متناسب با تابستان باشد، برای هر مسکین یک اِزار و یک ردا، و برای زن لباسی بدهد که قسمت‌های حرام بدنش را بپوشاند یعنی یک اِزار، یک مقنعه و یک پیراهن. و اگر خواستی روزه بگیری، سه روز روزه است که بدنت آن را تحمّل می‌کند، نه مالت و نه غیر آن.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۱۲
بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۲۲۵/ العیاشی، ج۱، ص۳۳۶/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۲، ص۳۸۲/ البرهان
۲ -۱۱
(مائده/ ۸۹)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: فِی کَفَّارَهًِْ الْیَمِینِ یُعْطَی کُلُّ مِسْکِینٍ مُدّاً عَلَی قَدْرِ مَا یَقُوتُ إِنْسَاناً مِنْ أَهْلِکَ فِی کُلِ یَوْمٍ وَ قَالَ مُدٌّ مِنْ حِنْطَهًٍْ یَکُونُ فِیهِ طَحْنُهُ وَ حَطَبُهُ عَلَی کُلِّ مِسْکِینٍ أَوْ کِسْوَتُهُمْ ثَوْبَیْنِ. وَ فِی رِوَایَهًٍْ أُخْرَی عَنْهُ (علیه السلام) ثَوْبَیْنِ لِکُلِّ رَجُلٍ وَ الرَّقَبَهًُْ تُعْتَقُ مِنَ الْمُسْتَضْعَفِینَ فِی الَّذِی یَجِبُ عَلَیْکَ فِیهِ رَقَبَهًٌْ.
امام صادق (علیه السلام)- ابن سنان از امام صادق (علیه السلام) روایت کرد که در مورد کفّاره قسم فرمود: «به هر مسکین یک «مُد» به مقدار خوراک یک روز یک نفر از خانواده‌ات بده»، و فرمود: «برای هر مسکین یک «مُد» گندم که آرد کردن و هیزم آن هم به حساب می‌آید، و یا اینکه هر کدام را با دو لباس بپوشاند. برای هر مرد دو لباس، و در مواردی که واجب است بنده آزاد کنی، بنده از مستضعفان باشد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۱۲
بحار الأنوار، ج۱۰۱، ص۲۲۵/ البرهان
۲ -۱۲
(مائده/ ۸۹)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی خَالِدٍ الْقَمَّاطِ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) یَقُولُ فِی کَفَّارَهًِْ الْیَمِینِ مَنْ کَانَ لَهُ مَا یُطْعِمُ فَلَیْسَ لَهُ أَنْ یَصُومَ أَطْعَمَ عَشَرَهًَْ مَسَاکِینَ مُدّاً مُدّاً فَإِنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیَامُ ثَلَاثَهًِْ أَیَّامٍ أَوْ عِتْقُ رَقَبَهًٍْ أَوْ کِسْوَهًٌْ وَ الْکِسْوَهًُْ ثَوْبَانِ أَوْ إِطْعَامُ عَشَرَهًِْ مَسَاکِینَ أَیَّ ذَلِکَ فَعَلَ أَجْزَأَ عَنْهُ.
امام صادق (علیه السلام)- ابوخالد قمّاط از امام صادق (علیه السلام) شنیده که می‌فرمود: در کفاره‌ی قسم، هرکس توانایی اطعام داشته باشد نمی‌تواند روزه بگیرد و باید به ده مسکین برای هر کدام یک مُد طعام بدهد، و اگر نیافت باید سه روز روزه بگیرد یا بنده‌ای آزاد نماید و یا مساکین را با دو قطعه لباس بپوشاند، و یا ده مسکین را طعام دهد، هر کدام را انجام داد، کافی است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۱۴
بحار الأنوار، ج۱۰۱، ص۲۲۷/ البرهان
۲ -۱۳
(مائده/ ۸۹)
الصّادق (علیه السلام)- عَنِ الْحَلَبِی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) فِی کَفَّارَهًِْ الْیَمِینِ یُطْعِمُ عَشَرَهًَْ مَسَاکِینَ لِکُلِّ مِسْکِینٍ مُدَّیْنِ مِنْ حِنْطَهًٍْ وَ مُدٌّ مِنْ دَقِیقٍ وَ حَفْنَهًٌْ أَوْ کِسْوَتُهُمْ لِکُلِّ إِنْسَانٍ ثَوْبَانِ أَوْ عِتْقُ رَقَبَهًٍْ وَ هُوَ فِی ذَلِکَ بِالْخِیَارِ أَیَّ الثَّلَاثَهًِْ شَاءَ صَنَعَ فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ عَلَی وَاحِدَهًٍْ مِنَ الثَّلَاثِ فَالصِّیَامُ عَلَیْهِ وَاجِبٌ صِیَامُ ثَلَاثَهًِْ أَیَّامٍ.
امام صادق (علیه السلام)- حلبی از امام صادق (علیه السلام) روایت کرد که فرمود: در کفّاره قسم، ده مسکین را طعام می‌دهد به طوری که به هر مسکین دو «مُد» گندم و یک مُد و دو مُشت پُر آرد برسد، یا اینکه آن‌ها را بپوشاند به طوری که به هر نفر دو لباس بدهد، یا اینکه بنده آزاد نماید، و در این‌ها مخیّر است، هرکدام از این سه را خواست انجام می‌دهد، و اگر نتوانست هیچ‌کدام از این سه را انجام دهد، بر او واجب است که روزه بگیرد و روزه سه روز است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۱۴
وسایل الشیعهًْ، ج۲۲، ص۳۸۳/ البرهان
۲ -۱۴
(مائده/ ۸۹)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ زُرَارَهًَْ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) أَیُ شَیْءٍ الَّذِی فِیهِ الْکَفَّارَهًُْ مِنَ الْأَیْمَانِ؟ فَقَالَ مَا حَلَفْتَ عَلَیْهِ مِمَّا فِیهِ الْبِرُّ فَعَلَیْهِ الْکَفَّارَهًُْ إِذَا لَمْ تَفِ بِهِ وَ مَا حَلَفْتَ عَلَیْهِ مِمَّا فِیهِ الْمَعْصِیَهًُْ فَلَیْسَ عَلَیْکَ فِیهِ الْکَفَّارَهًُْ إِذَا رَجَعْتَ عَنْهُ وَ مَا کَانَ سِوَی ذَلِکَ مِمَّا لَیْسَ فِیهِ بِرٌّ وَ لَا مَعْصِیَهًٌْ فَلَیْسَ بِشَیْءٍ.
امام صادق (علیه السلام)- زراره گوید: «به امام صادق (علیه السلام) گفتم: چه سوگندی کفّاره دارد»؟ امام (علیه السلام) فرمود: «سوگند بر کار نیک - در صورت عدم وفای به آن - برایش کفّاره است و سوگند بر معصیت - در صورت بازگشت از آن - برایش بر عهده تو کفّاره نیست و غیر از آن - آنچه نه کار نیک است و نه معصیت - اثری ندارد.»
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۱۴
ٍالکافی، ج۷، ص۴۴۶/ نورالثقلین
بیشتر